Notes
See Daniel A. Di Liscia (2003), Zwischen Geometrie und Naturphilosophie. Die Entwicklung der Formlatitudenlehre im deutschen Sprachraum, München, Univ., Diss., p. 48, fn. 119; Stefan Kirschner (2014), “Oresme’s Theory of Motion”, in Jean Celeyrette & Christophe Grellard (éds.), Nicole Oresme philosophe. Philosophie de la nature et philosophie de la connaissance à Paris au XIVe siècle, Turnhout, Brepols (Studia artistarum 39), p. 83-104, at p. 101-103.
See fns. 236, 271, and 274.
Utrum omnis res extensive et situaliter habens partem extra partem sit magnitudo; see Jean Buridan (2015), Quaestiones super octo libros Physicorum Aristotelis (secundum ultimam lecturam). Libri I-II, ed. by Michiel Streijger & Paul J. J. M. Bakker, Leiden/Boston, Brill, Qu. I.8, p. 79-92.
Utrum motus localis sit res distincta a loco et ab eo quod localiter movetur; see Jean Buridan (2016), Quaestiones super octo libros Physicorum Aristotelis (secundum ultimam lecturam). Libri III-IV, ed. by Michiel Streijger & Paul J. J. M. Bakker, Leiden/Boston, Brill, Qu. III.7, p. 73-80.
Utrum rarefactio et condensatio sint possibiles vel utrum possibile sit aliquid rarefieri vel condensari; see Jean Buridan (2016), Quaestiones super octo libros Physicorum Aristotelis (secundum ultimam lecturam). Libri III-IV, Qu. IV.11, p. 299-305.
Cf. Michael H. Shank (1988), “Unless You Believe, You Shall Not Understand”. Logic, University, and Society in Late Medieval Vienna, Princeton (NJ), Princeton University Press, p. xiii: “Given the inevitable ambiguities of these terms [nominalism, via moderna] in current historiography, it has seemed preferable to describe the positions of individual thinkers rather than to give them labels that only spread confusion”; Thomas Dewender (2016), “Responses to Ockham: John Buridan”, in Christian Rode (ed.), A Companion to Responses to Ockham, Leiden/Boston, Brill (Brill’s Companions to the Christian Tradition 65), p. 173-196, at p. 176: “In fact, Buridan’s nominalism does not, unlike Ockham’s, always lead to parsimonious results”; see also Jack Zupko (2003), John Buridan. Portrait of a Fourteenth-Century Arts Master, Notre Dame (IN), Univ. of Notre Dame Press, p. 146: “by Buridan’s time, it is better to think of it [nominalism] as a practice or way of doing philosophy, rather than as a piece of doctrine.”
Francesca Bruno (2019), The Quantity Debate in Late Medieval and Early Modern Europe. A Question at the Intersection of Physics, Metaphysics, and Theology. Diss., Cornell University, p. 98-121; Robert Pasnau (2011), Metaphysical Themes 1274–1671, Oxford, Clarendon Press, p. 247-252; Stefano Caroti (2004), « Les modi rerum… encore une fois. Une source possible de Nicole Oresme: le commentaire sur le livre 1er des Sentences de Jean de Mirecourt », in Stefano Caroti & Jean Celeyrette (éds.), Quia inter doctores est magna dissensio. Les débats de philosophie naturelle à Paris au XIVe siècle, Firenze, Leo S. Olschki, p. 195-222; Stefano Caroti (2001), “Time and modi rerum in Nicole Oresme’s Physics Commentary”, in Pasquale Porro (ed.), The Medieval Concept of Time. Studies on the Scholastic Debate and its Reception in Early Modern Philosophy, Leiden/Boston/Köln, Brill, p. 319-349; Stefano Caroti (2000), « Nicole Oresme et les modi rerum », Oriens - Occidens. Sciences, Mathématiques et Philosophie de l’Antiquité à l’Âge classique 3, p. 115-144; Stefano Caroti (2000), “Modi rerum and Materialism: A Note on a Quotation of a Condemned Articulus in Some Fourteenth-Century Parisian De Anima commentaries”, Traditio 55, p. 211-234; Stefano Caroti (2000), “Modi rerum e res artificiales in alcuni commenti parigini alla Physica del secolo XIV”, in: Stefano Caroti & Roberto Pinzani (eds.), Ob rogatum meorum sociorum. Studi in memoria di Lorenzo Pozzi, Milano, F. Angeli, p. 189-213; Jean Celeyrette (2000), « Le statut des mathématiques dans la Physique d’Oresme », Oriens - Occidens. Sciences, Mathématiques et Philosophie de l’Antiquité à l’Âge classique 3, p. 91-113; Edmond Mazet (2000), « Un aspect de l’ontologie d’Oresme: l’équivocité de l’étant et ses rapports avec la théorie des complexe significabilia et avec l’ontologie oresmienne de l’accident », Oriens - Occidens. Sciences, Mathématiques et Philosophie de l’Antiquité à l’Âge classique 3, p. 67-89; Fabio Zanin (2000), “Nicole Oresme: I modi rerum come soluzione del problema del tempo”, in Guido Alliney & Luciano Cova (eds.), Tempus aevum aeternitatis. La concettualizzazione del tempo nel pensiero tardomedievale. Atti del Colloquio Internazionale, Trieste, 4–6 marzo 1999, Firenze, Olschki, p. 253-265; Stefan Kirschner (2000), “Oresme on Intension and Remission of Qualities in His Commentary on Aristotle’s Physics”, Vivarium 38/2, p. 255-274, at p. 263-272; Jean Celeyrette & Edmond Mazet (1998), « La hiérarchie des degrés d’être chez Nicole Oresme », Arabic Sciences and Philosophy 8, p. 45-65; Stefan Kirschner (1997), Nicolaus Oresmes Kommentar zur Physik des Aristoteles. Kommentar mit Edition der Quaestionen zu Buch 3 und 4 der aristotelischen Physik sowie von vier Quaestionen zu Buch 5, Stuttgart, Steiner, p. 38-41, 52-61, 73-76, 121, 141-142.
William Ockham (1984), Summula philosophiae naturalis, ed. by Stephanus Brown, St. Bonaventure (NY), The Franciscan Institute of St. Bonaventure University (Op. phil., vol. VI), Lib. III, Cap. 12; William Ockham (1974), Summa logicae, ed. by Philotheus Boehner, O. F. M., Gedeon Gál, O. F. M. & Stephanus Brown, St. Bonaventure (NY), The Franciscan Institute of St. Bonaventure University (Op. phil., vol. I), Pars I, Cap. 43-44; William Ockham (1978), Expositio in librum praedicamentorum Aristotelis, ed. by Gedeon Gál, St. Bonaventure (NY), The Franciscan Institute of St. Bonaventure University (Op. phil., vol. II), Cap. X; William Ockham (1984), Quaestiones in librum quartum Sententiarum (Reportatio), ed. by Rega Wood, Gedeon Gál, O.F.M. & Romualdo Green, O.F.M., St. Bonaventure (NY), The Franciscan Institute of St. Bonaventure University (Op. theol., vol. VII.), Qu. VI, p. 71-78, l. 6; William Ockham (1986), Tractatus de quantitate, ed. by Carolus A. Grassi, St. Bonaventure (NY), The Franciscan Institute of St. Bonaventure University (Op. theol., vol. X), Qu. 3; William Ockham (1985), Expositio in libros Physicorum Aristotelis. Prologus et libri I-III, ed. by Vladimirus Richter & Gerhardus Leibold, St. Bonaventure (NY), The Franciscan Institute of St. Bonaventure University (Op. phil., vol. IV), I.4.4-5. Cf. Francesca Bruno (2019), The Quantity Debate, p. 12-52; Robert Pasnau (2011), Metaphysical Themes 1274–1671, p. 288-293; André Goddu (1999), “Ockham’s Philosophy of Nature”, in Paul Vincent Spade (ed.), The Cambridge Companion to Ockham, Cambridge, UK/New York/Melbourne/Madrid, Cambridge University Press, p. 143-167, at p. 150-151; Marilyn McCord Adams (1987), William Ockham, 2 vols., Notre Dame (IN), Univ. of Notre Dame Press, vol. 1, p. 169-213; Anneliese Maier (1955), Metaphysische Hintergründe der spätscholastischen Naturphilosophie, Roma, Ed. di Storia e Letteratura, p. 176-198.
Nicole Oresme (2013), Questiones super Physicam (Books I-VII), ed. by Stefano Caroti, Jean Celeyrette, Stefan Kirschner & Edmond Mazet, Leiden/Boston, Brill, Qu. IV.15, p. 525-526, l. 136-151; see also Francesca Bruno (2019), The Quantity Debate, p. 86-97; Stefano Caroti (2016), “Nicole Oresme and William Ockham”, in Christian Rode (ed.), A Companion to Responses to Ockham, Leiden/Boston, Brill (Brill’s Companions to the Christian Tradition 65), p. 225-253, at p. 233-237.
William Ockham (1985), Expositio in libros Physicorum Aristotelis. Libri IV-VIII, ed. by R. Wood, R. Green, G. Gál, J. Giermek, F. Kelley, G. Leibold & G. Etzkorn, St. Bonaventure (NY), The Franciscan Institute of St. Bonaventure University (Op. phil., vol. V), V.4.2, p. 369-370, l. 14-31; William Ockham (1984), Quaestiones in libros Physicorum Aristotelis, ed. by Stephanus Brown, St. Bonaventure (NY), The Franciscan Institute of St. Bonaventure University (Op. phil., vol. VI), Qu. 92–97, especially Qu. 93, p. 649, l. 81-83; Qu. 94, p. 652-653, l. 19-23; Qu. 95, p. 656, l. 28-31; Qu. 96, p. 657, l. 27-30; Qu. 97, p. 658, l. 33-47; William Ockham (1984), Summula philosophiae naturalis (Op. phil., vol. VI), lib. III, Cap. 12, p. 285, l. 17 – p. 286, l. 28; p. 288, l. 92 – p. 289, l. 109; p. 291, l. 168-178. Cf. Johannes M. M. H. Thijssen (2004), “The Buridan School Reassessed. John Buridan and Albert of Saxony”, Vivarium 42/1, p. 18-42, at p. 30. Anneliese Maier (1955), Metaphysische Hintergründe, p. 192-198. Marilyn McCord Adams (1987), William Ockham, vol. 1, p. 178-184. André Goddu (1999), “Ockham’s Philosophy of Nature”, p. 149.
Explicitly mentioned in William Ockham (1984), Summula philosophiae naturalis (Op. phil., Bd. VI), lib. I, cap. 13, p. 193, l. 71 – p. 194, l. 85; lib. III, Cap. 12, p. 285, l. 22 – p. 286, l. 24 (“partes moti dilatantur et extenduntur et fiunt magis distantes et occupantes maiorem locum quam prius”; see also p. 289, l. 105-107).
Cf. Francesca Bruno (2019), The Quantity Debate, p. 27-34; Robert Pasnau (2011), Metaphysical Themes 1274–1671, p. 304.
Nicole Oresme (2013), Questiones super Physicam, Qu. IV.14, p. 515-516, l. 81-125; p. 519, l. 205-206.
Nicole Oresme (2013), Questiones super Physicam, Qu. IV.14, p. 515-516, l. 81-125; p. 519, l. 207-217.
Nicole Oresme (2013), Questiones super Physicam, Qu. IV.15, p. 525-526, l. 133-151.
Nicole Oresme (2013), Questiones super Physicam, Qu. IV.15, p. 523-524, l. 63-118.
Nicole Oresme (2013), Questiones super Physicam, Qu. IV.15, p. 525, l. 133-135.
Nicole Oresme (2013), Questiones super Physicam, Qu. IV.15, p. 525, l. 119-132.
Nicole Oresme (2013), Questiones super Physicam, Qu. IV.15, p. 525, l. 129-132.
Nicole Oresme (2013), Questiones super Physicam, Qu. IV.15, p. 525-526, l. 133-151.
See, for example, Jean Buridan (2015), Quaestiones super octo libros Physicorum Aristotelis (secundum ultimam lecturam). Libri I-II, Qu. I.8, p. 87, l. 22-23: “ego pono conclusionem quod nulla substantia est magnitudo;” p. 88, l. 21-22: “ponamus dimensionem distinctam a materia et forma, a caliditate et frigiditate et huiusmodi qualitatibus, qua praedicta omnia sunt extensa;” p. 89, l. 17-18: “posita sic magnitudine distincta a substantia et qualitate.”
See Jean Buridan (2015), Quaestiones super octo libros Physicorum Aristotelis (secundum ultimam lecturam). Libri I-II, Qu. I.8, p. 87, l. 22 – p. 88, l. 5; Jean Buridan (2016), Quaestiones super octo libros Physicorum Aristotelis (secundum ultimam lecturam). Libri III-IV, Qu. IV.11, p. 300, l. 24 – p. 301, l. 2.
Regarding this and the preceding paragraph: Jean Buridan (2015), Quaestiones super octo libros Physicorum Aristotelis (secundum ultimam lecturam). Libri I-II, Qu. I.8, p. 88, l. 6 – p. 90, l. 6; see also Jean Buridan (2010), Quaestiones super libros De generatione et corruptione Aristotelis, ed. by Michiel Streijger, Paul J. J. M. Bakker & Johannes M. M. H. Thijssen, Leiden/Boston, Brill, Qu. I.11, p. 102, l. 7 – p. 103, l. 14. Cf. Johannes M. M. H. Thijssen, Vivarium, 42/1 (2004), p. 29-38; Robert Pasnau (2011), Metaphysical Themes 1274–1671, p. 301-308; Francesca Bruno (2019), The Quantity Debate, p. 54-73.
Jean Buridan (2016), Quaestiones super octo libros Physicorum Aristotelis (secundum ultimam lecturam). Libri III-IV, Qu. IV.11, p. 304, l. 21-24; Jean Buridan (2010), Quaestiones super libros De generatione et corruptione, Qu. I.11, p. 105, l. 1-7.
Marsilius of Inghen (1518), Questiones subtilissime Johannis Marcilii Inguen super octo libros phisycorum secundum nominalium viam, Lugduni per [...] Johannem Marion, f. 8rb; cf. Marsilius of Inghen (1501), Questiones exquisite clarissimi Marsilii in libros Aristotelis de generatione et corruptione, Argentine in officina Martini Flach iunioris, f. c3r; Marsilius of Inghen (1521), Marsilii inguen Doctoris resolutissimi abbreviationes super octo libros physicorum Aristotelis etc., Venetiis heredum nobilis viri q. Domini Octaviani Scoti civis ac Patricii Modoetiensis et sociorum, f. 3vb. In terminological terms, Marsilius in the first book of his Abbreviationes speaks of the extensio and not the quantitas of a substance, which, however, amounts to the same thing because of the synonymity of these terms. In the Abbreviationes, Marsilius considers the Ockhamist interpretation of extensio to be plausible (probabilis), but his personal opinion is that the view that the extensio of a substance is different from the substance itself is even more plausible (probabilior).
Marsilius of Inghen (1518), Questiones subtilissime […] super octo libros phisycorum, f. 56rb.
Marsilius of Inghen (1521), Marsilii inguen Doctoris resolutissimi abbreviationes super octo libros physicorum Aristotelis, f. 19va, l. 5-23; f. 19vb, l. 1-20.
Marsilius of Inghen (1501), Questiones exquisite, f. c3v.
Cf. Jean Buridan (2015), Quaestiones super octo libros Physicorum Aristotelis (secundum ultimam lecturam). Libri I-II, Qu. I.8, p. 90, l. 7–14.
Marsilius of Inghen (1521), Abbreviationes super octo libros physicorum Aristotelis, f. 19vb, l. 17-20: “nec est motus rarefactionis dimensio que acquiritur, sed est quidam fluxus secundum quantitatem ad maiorem quantitatem quo infinite quantitates in potentia acquiruntur in subiecto”.
Stefan Kirschner (2014), “Oresme’s Theory of Motion”, p. 87. For Oresme’s concept of motion, see also Stefano Caroti (1993), “Oresme on Motion (Questiones super Physicam, III, 2-7)”, Vivarium 31, p. 8-36; Stefano Caroti (1994), « La position de Nicole Oresme sur la nature du mouvement (Questiones super Physicam III, 1-8): problèmes gnoséologiques, ontologiques et sémantiques », Archives d’histoire doctrinale et littéraire du Moyen Âge 61, p. 303-385; Johannes M. M. H. Thijssen (2009), “The Debate over the Nature of Motion: John Buridan, Nicole Oresme and Albert of Saxony. With an Edition of John Buridan’s Quaestiones super libros Physicorum, secundum ultimam lecturam”, Book III, q. 7, Early Science and Medicine 14, p. 186-210. For a critical comment on Thijssen’s interpretation of Oresme’s concept of motion, see Stefan Kirschner (2014), “Oresme’s Theory of Motion”, p. 91.
Nicole Oresme (2013), Questiones super Physicam, Qu. III.6, l. 100-101.
Nicole Oresme (2013), Questiones super Physicam, Qu. III.6, l. 100-116; Qu. III.7, l. 44-81, 163-168.
Nicole Oresme (2013), Questiones super Physicam, Qu. III.7, l. 44-46.
Nicole Oresme (1968), Le livre du ciel et du monde, ed. by Albert D. Menut & Alexander J. Denomy, C. S. B., Madison/Milwaukee/London, The University of Wisconsin Press, p. 372, l. 328-335.
The explanations by Gartner (see Chapter 4.3) may serve as an example; see München, Bayerische Staatsbibliothek (hereinafter abbreviated as “BSB”), Clm 19674, f. 88r-v: „Tamen est alia opinio que mihi plus placet quod motus sit mobile met et secundum illam opinionem moveri localiter est rem se aliter et aliter habere prius et posterius [f. 88v] quantum est ex parte sui taliter qualiter non posset percipi nisi perciperetur <mutatio> situs propinquitatis aut distantie illius [rei add. et del.] <rei> ad aliam rem. Vel est rem aliter et aliter se habere prius et posterius quantum est ex parte sui in ordine ad locum verum vel imaginarium.” Gartner is one of those who attribute the Ockhamian concept of motion to Ockham himself (see Chapter 7, Table 1). In later authors, either Oresme alone or both Ockham and Oresme together are credited with these or similar definitions of motion; see, for example, below, Praha, Národní knihovna České republiky, IV F 18, f. 63r (see the quotation in fn. 169); Melk, Stiftsbibliothek, Cod. 801, f. 262r (see the quotation in fn. 181); Melk, Stiftsbibliothek, Cod. 1097, p. 364 (see the quotation in fn. 175).
Nicole Oresme (2013), Questiones super Physicam, Qu. III.7, l. 75-81.
Jean Buridan (2016), Quaestiones super octo libros Physicorum Aristotelis (secundum ultimam lecturam). Libri III-IV, Qu. III.7, p. 76, l. 2-20.
Jean Buridan (2016), Quaestiones super octo libros Physicorum Aristotelis (secundum ultimam lecturam). Libri III-IV, Qu. III.7, p. 78, l. 25-26.
Jean Buridan (2016), Quaestiones super octo libros Physicorum Aristotelis (secundum ultimam lecturam). Libri III-IV, Qu. III.7, p. 79, l. 10.
Jean Buridan (2016), Quaestiones super octo libros Physicorum Aristotelis (secundum ultimam lecturam). Libri III-IV, Qu. III.12, p. 112, l. 8-11.
Stefan Kirschner (2014), “Oresme’s Theory of Motion”, p. 94.
Jean Buridan (2016), Quaestiones super octo libros Physicorum Aristotelis (secundum ultimam lecturam). Libri III-IV, Qu. III.7, p. 79, l. 13-16.
Nicole Oresme (2013), Questiones super Physicam, Qu. III.7, l. 157-161. Also in his Livre du ciel et du monde Oresme states that motion is an accident that is by no means separable from its substance (Nicole Oresme [1968], Le livre du ciel et du monde, p. 372, l. 340-344).
Cf. William Ockham (1984), Summula philosophiae naturalis (Op. phil., vol. VI), book III, ch. 5, p. 262, l. 12-15; ch. 6, p. 265, l. 37-39; ch. 7, p. 267, l. 25-26; p. 269, l. 61-68; ch. 10, p. 281, l. 14 – p. 282, l. 41; William Ockham (1985), Expositio in libros Physicorum Aristotelis. Prologus et libri I-III (Op. phil., vol. IV), book III, ch. 2, § 6-8; William Ockham (1944), Tractatus de successivis, ed. by Philotheus Boehner O. F. M., St. Bonaventure (NY), The Franciscan Institute, St. Bonaventure College, p. 45-49. See also Marilyn McCord Adams (1987), William Ockham, Vol. 2, p. 799-852; Herman Shapiro (1957), Motion, Time and Place according to William Ockham. St. Bonaventure (NY), Franciscan Institute, p. 24-91.
William Ockham (1984), Quaestiones in libros Physicorum Aristotelis (Op. phil., vol. VI), Qu. 22, p. 452, l. 17-18.
William Ockham (1984), Quaestiones in libros Physicorum Aristotelis (Op. phil., vol. VI), Qu. 22, p. 452, l. 18-25.
See Herman Shapiro (1957), Motion, Time and Place, p. 114-117, especially fn. 283.
See Chapter 4.2 (Stedler), chapter 4.4 (Widman de Dinkelsbühl), and chapter 6 (anonymous Physics commentary Admont, Benediktinerstift, Cod. 749).
Gregorius Ariminensis OESA (1979), Lectura super primum et secundum Sententiarum, Tomus IV, Super secundum (dist. 1-5), ed. by A. Damasus Trapp, Manuel Santos-Noya & Manfred Schulze, Berlin/New York, Walter de Gruyter, dist. 1, qu. 4, p. 147, l. 29 – p. 150, l. 14.
München, Universitätsbibliothek (hereinafter abbreviated as “UB”), 4° Cod. ms. 823, f. 108r-164v, 170r-174v. A digital copy is accessible at https://discover.ub.uni-muenchen.de/collection?utf8=%E2%9C%93&f%5Bcollection_faceting%5D%5B%5D=Mittelalterliche+Handschriften+%28bis+1530%2F40%29&search_field=all_fields&q=823. On folios 165r to 169v, there are two Questions that do not belong to the Physics commentary; see Marianne Reuter (2000), Die Handschriften der Universitätsbibliothek München. Band 5. Die lateinischen mittelalterlichen Handschriften aus der Quartreihe, Wiesbaden, Harrassowitz, p. 294.
Mieczysław Markowski (1981), Buridanica quae in codicibus manu scriptis bibliothecarum Monacensium asservantur, Wrocław/Warszawa/Kraków/Gdańsk/Łódź, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich/Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, p. 151.
München, UB, 4° Cod. ms. 823, f. 87r. Cf. Marianne Reuter (2000), Die Handschriften der Universitätsbibliothek München, p. 293.
In the matriculation records, he is listed as Tyboldus Rewter de Wasserburga; see [Franz Gall] (1956), Die Matrikel der Universität Wien. I. Band. 1377-1450, Graz/Köln, Hermann Böhlaus Nachfolger (Publikationen des Instituts für Österreichische Geschichtsforschung, Reihe 6: Quellen zur Geschichte der Universität Wien, 1. Abteilung), 1422, I, R 4 (p. 135).
Marianne Reuter (2000), Die Handschriften der Universitätsbibliothek München, p. 293.
Marianne Reuter (2000), Die Handschriften der Universitätsbibliothek München, p. 294.
München, UB, 4° Cod. ms. 823, f. 151v.
München, UB, 4° Cod. ms. 823, f. 142r: “Alia <est> via [...nd add. et del.] Buridani [Ryridani Ms.] quam tenuit dominus Jacobus Angeli de Ulma videlicet quod tempore rarefactionis quantitas precedens manet cum quantitate acquirenda in eodem subiecto adequate et penetrative sic quod ubi est aliqua unius ibidem est aliqua alterius et simul totum reddunt maius et cetera. Penetratio ubi maior de per se sequitur quantitas non est impossibilis, sed bene penetratio corporum extra invicem [extra invicem repet.] est impossibilis.”
Variants of Engelin’s name are Angelus, Angeli, Egeli, Engellin, Jacobus Apothecarii de Ulma; see Elisabeth Tuisl (2014), Die Medizinische Fakultät der Universität Wien im Mittelalter. Von der Gründung der Universität 1365 bis zum Tod Kaiser Maximilians I. 1519, Göttingen, V & R unipress, p. 193.
Auctarium Chartularii Universitatis Parisiensis (1894), ed. by Henricus Denifle, O. P. & Aemilius Chatelain, Vol. 1, Paris, Fratres Delalain, col. 657.
[Franz Gall] (1956), Die Matrikel der Universität Wien, Vol. 1, 1391 II, R 11 (p. 38).
Elisabeth Tuisl (2014), Die Medizinische Fakultät der Universität Wien im Mittelalter, p. 193-194. The last mention of Engelin can be found in a document from the Ulm Council in January 1409. It is unknown at which university he had studied medicine. In the history of medicine, Engelin is particularly known for his German-language treatise on the plague (circa 1400), which is documented in over 40 manuscripts. See Gundolf Keil (2005), “Engelin, Jakob”, in Werner E. Gerabek, Bernhard D. Haage, Gundolf Keil & Wolfgang Wegner (eds.), Enzyklopädie Medizingeschichte, Berlin/New York, Walter de Gruyter, p. 355.
In detail, the following picture emerges: Questions I.1-I.13 on f. 108v-122v of the Physics commentary in München, UB, 4° Cod. ms. 823 (hereinafter abbreviated as “M”) correspond, by title, to the first 13 Questions of the first book of the ultima lectura of Buridan’s Physics commentary (hereinafter abbreviated as “B”). B I.14 is missing; M I.14-I.16 (f. 122v-125v) corresponds to B I.18-I.20, and M I.17 (f. 125v) corresponds to B I.15. B I.16-I.17 and B I.21-I.24 are missing. Following the Questions of the first book, there is a Question corresponding to B II.8 on f. 126r-128v. The remaining available Questions of the second book appear much later. The following assignments can be made: f. 157v-158v: B II.4, f. 164v and f. 170r-171v: B II.9, f. 171v-173r: B II.10, f. 173r-174v: B II.12, but without an explicit Question title; f. 174v contains B II.13 (only the title, no text; the Physics commentary ends completely here). Two Questions not belonging to the Physics commentary are found on f. 165r to 169v; see Marianne Reuter (2000), Die Handschriften der Universitätsbibliothek München, p. 294. Regarding the third book: f. 148r-148v corresponds to B III.13 (incomplete); f. 148v-152r corresponds to B III.14; f. 152r-153v corresponds to B III.15; f. 153v-157r corresponds to B III.16. As there are six blank pages before f. 148r, it can be assumed that an original transcript of Questions on the concept of motion was planned but not realized. The commentary on the fourth book of Aristotle’s Physics is represented by the following Questions: f. 128v-129r: B IV.4; f. 129r-131r: B IV.7, f. 131r-131v: B IV.8; f. 132r-134v: B IV.9 (incomplete, with four blank pages before f. 132r); f. 134v-138r: B IV.10; f. 138r-144r: B IV.11; f. 144r-145v: B IV.12; f. 145v-147v: B IV.13. The commentary on the fifth book contains only the following Questions: f. 159r-161r: B V.4 (incomplete, with two blank pages before), f. 161r-162r: B V.5, f. 162r-164r: B V.6. As previously mentioned, the Questions for Books VI, VII, and VIII are completely missing. See also Marianne Reuter (2000), Die Handschriften der Universitätsbibliothek München, p. 294, who, however, arrives at somewhat different conclusions regarding the number and type of available Questions.
München, UB, 4° Cod. ms. 823, f. 112v: “Circa questionem due sunt opiniones, una Magistri Buridani, alia Magistri Orem. Prima communior est quam tenent omnes nostri magistri, pro qua ponitur conclusio ista: nulla substantia est sua magnitudo, sed magnitudo est accidens substantie superadditum.”
München, UB, 4° Cod. ms. 823, f. 113v: “Secundum Orem tunc quantitas est substantia met magna.”
München, UB, 4° Cod. ms. 823, f. 113v: “Secundum Orem tunc quantitas est substantia met magna. Et ille dicit quod aer ultra dispositionem naturalem rarefactus comprimeretur in instanti. Et dicit quod argumentum nihil concluderet. Et Buridanus quando arguit: aer resistit et non materia nec forma, dicit quod totum quantum resisteret. Et quando dicitur: ‘potest per frigefactionem’ et cetera, conceditur quia ista aptius instrumentum est comprimendi quam motus localis. Etiam in simili non sequitur: aqua potest stare sub minori frigiditate, ergo aqua non resistit calefacienti [sequitur add.]. Respondetur ad [circa Ms.] illam [corr. ex illeg.] rationem [positionem Ms.; corr. ex illeg.] que probat <compressioni> laterum [corr. ex illeg.] vesice resistere [resisti Ms.] aliquid et cetera, ista ratio faciliter solvitur. Dicitur enim quod quando aer naturaliter est dispositus quod aer resistit quia per talem compressionem indisponitur. Sed contra solutionem ponatur quod aer sit ultra suam naturalem dispositionem rarefactus, tunc stat argumentum quia utique aer tunc non resistit neque aliquod accidens preter magnitudinem, non caliditas quia talis appetit magis [unum add. et del.] uniri, quia hoc proficit eam. Sed concederet Orem quod tunc instantanee comprimerentur latera usque ad naturalem dispositionem aeris. Sed ponatur quod aer sit naturaliter dispositus, tunc adhuc aer resistit comprimenti et non <quantitas> aer<is>. Patet quia posito quod aer per talem compressionem non ita indisponitur quod violentare<tur>. Ibi diceretur quod aer resisteret adhuc quia quamvis non violentaretur tamen ad violentiam disponeretur. Sed diceres [d. Ms.]: nihil resisteret alteri nisi quod de per se intendit eius corruptionem, sed comprimens non de per se intendit corrumpere aerem, igitur non resistit. Dicatur negando argumentum, immo dicatur aliquid resistit alteri quod non de per se intendit ipsum corrumpere, ut grave resistit conanti ipsum sursum movere qui motus non disponit de per se ad eius corruptionem. Verum est etiam quod non semper aliquid resistit alteri quod de per accidens conatur ipsum corrumpere. Patet de gravi sursum existenti quod non resistit moventi ipsum deorsum [corr. ex seorsum] et in casu quo post motum corrumperetur. Ponatur casus quod aer sit naturaliter dispositus in vesica, non tamen limitetur [limine Ms.?]. Pono consequenter quod per aliqualem elongationem seu rarefactionem laterum vesice naturalius disponatur et iterum per maiorem naturalissime disponatur, tunc arguitur [?]: utique aer sit naturaliter dispositus successive dilatari [dilatare Ms.] per elongationem laterum, tunc quero quid resistat elonganti latera. Et non potest dici quod aer, quia appetit dispositionem vel maiorem raritatem, igitur quantitas, quod est pro Buridano. Dicitur quod instantanee elongarentur et cetera.”
The emphasis placed here on the expansion of air occurring through the movement of the container walls likely stems from the intention to forestall the argument that, if the expansion is caused by heat, the heat of the air is suitable for the expanded state of the air and therefore resists further expansion.
See the end of the quotation in fn. 66.
Nicole Oresme (2013), Questiones super Physicam, Qu. IV.13, p. 507, l. 66-75.
München, UB, 4° Cod. ms. 823, f. 138r: “Utrum in rarefactione proprie dicta quantitas precedens maneat cum nova acquirenda, de quo sunt tres modi distincti: unus Marsilii, secundus Buridani, tertius Orem.”
München, UB, 4° Cod. ms. 823, f. 143r-144r.
München, UB, 4° Cod. ms. 823, f. 143r-v: “Alia via est que a multis reputatur esse verisimilior prioribus que tenet quod quantitas sit res met magna. Et ulterius tenet quod rarefactio et condensatio fiunt per solum motum localem partium sine alicuius novi generatione aut prioris corruptione ita quod [f. 143v] in rarefactione partes solum elongantur ab invicem.”
See above, fn. 64.
München, UB, 4° Cod. ms. 823, f. 141v: “Marsilius dicit quod rarefactio non sit quantitates, sed ponit [ponunt Ms.] fluxum superadditum continuum quem vocat rarefactionem et illo motu quantitates acquiruntur. [Cf. Marsilius of Inghen (1521), Marsilii inguen Doctoris resolutissimi abbreviationes super octo libros physicorum Aristotelis, f. 19vb, l. 17-20.] Sed hoc est plurificare entia sine necessitate, quia circumscripto tali fluxu adhuc per calefactionem potest acquiri maior quantitas et subiectum potest fieri rarius, ergo non est ponendus talis fluxus.”
München, UB, 4° Cod. ms. 823, f. 142v-143r: “Nota tamen quod semper aggregatum ex precedente et sequenti aliquante extendit, ut si rarefit [pedale add. et del.] pedale ad bipedalitatem, tunc aggregata ex priori semper et posteriori antequam attingitur bipedalitas extendunt plus quam pedaliter. Corollarie sequitur quod semper quantitas sequens erit ita longa, lata et profunda sicut subiectum sit secundum precedens. Corollarie sequitur quod completa rarefactione ibi sunt infinite quantitates non communicantes bipedales. Patet quia omnes [omnis Ms.] manent simul precise in eodem subiecto, et cum subiectum sit tunc bipedale, tunc [et add. et del.] etiam ille quantitates, quia semper accidens denominatur <in> tantum sicut subiectum suum. Corollarie <sequitur>: quamvis tunc sint ibidem infinite quantitates bipedales, nulla tamen [f. 143r] extendit tunc subiectum bipedaliter, sed solum aggregatum ex eis simul. Patet manifeste ex prioribus. Nec sequitur: ibi sunt infinite quantitates bipedales [ergo add. et del.] non communicantes, ergo hoc est infinite magnum, quia quamvis hoc sit verum, tamen non extendunt bipedaliter.”
München, UB, 4° Cod. ms. 823, f. 142r: “Et oportet dici secundum hanc viam [i.e. Buridan’s view] quod quantitas precedens informabit totum subiectum simul <cum> secunda quia si solum informaret aliquam partem, tunc cum prius informasset totum, exiret de subiecto in subiectum, quod est impossibile. Corollarie sequitur: quamvis quantitas pedaliter iam existens prius inherat subiecto post rarefactionem bipedali tamen ipsa non extendit post bipedaliter, sed aggregatio ex ea et nova adgenita extendit bipedaliter. Diceres: extendit ipsa tamen post aliquante vel non. Apparet mihi quod ipsa <non> coniuncta alteri nihil extendit, quia vel extenderet partem vel totum. Si totum, tunc extenderet bipedaliter, et sic nova superflueret quod non est dicendum secundum Buridanum [partem add.]. Item si extenderet pedaliter, tunc subiectum esset pedale, et tamen est bipedale [bipedali Ms.], et sic idem esset pedale et bipedale. Nec extendit partem, quia non apparet quare potius [potius quare Ms.] unam quam aliam, igitur nullam. Etiam cum inheret toti, non apparet ratio quare potius unam quam aliam, ergo apparet mihi pro nunc quod aggregatum ex precedenti et nova simul et coniunctim extendit subiectum, et nulla pars [et add.] extendit illud [eum Ms.] bipedaliter, si rarefactio est facta [us add. et del.] usque ad bipedalitatem a pedalitate.”
See the quotation in the preceding footnote.
See the quotations in fn. 75 and 76.
See the quotation in fn. 75; see also München, UB, 4° Cod. ms. 823, f. 142v: “Corollarie <sequitur>: Quantitas quantocumque parvo tempore acquisita inheret toti subiecto et tanta [tanto Ms.] est sicut totum subiectum. Corollarie <sequitur>: Precedens et nova inherent precise eidem subiecto. Corollarie <sequitur>: Quantitas est extensibilis. Patet quia fit maior.”
See the quotation in fn. 58.
See the last sentence of the quotation in fn. 75. Also refer to München, UB, 4° Cod. ms. 823, f. 142v: “Arguitur contra hanc viam: rarefiat pedale usque [adpe add. et del.] ad bipedalitatem, tunc sequitur quod completa rarefactione ibi esset infinita magnitudo. Consequens <est> falsum, quia solum bipedale est. Probatur quia continue acquiritur maior quantitas priori quarum quelibet excedit priorem vel plus extendit quam prior, et sunt infinite, igitur. Dicitur quod non plus extendit quia prior extendit pedaliter, immo nulla intermedia extendit pedaliter. Sed arguitur aliter: tempore intermedio acquiruntur infinite quantitates quarum quelibet nata est tante extendere sicut hec certa data denotando unam versus principium rarefactionis quantamcumque [quantumcumque Ms.] parvam, et tamen manent omnes simul; sequitur propositum. Item eedem non sunt communicantes, quia nulla est pars alterius. Dicunt aliqui quod sint communicantes, non sic quod una sit pars alterius, sed quia sunt in eodem subiecto. Sed hoc nihil valet quia tunc gradus caliditatis essent communicantes, quod falsum est. Patet tamen quia inherent eodem subiecto. Respondetur igitur aliter concedendo quod tempore intermedio acquiruntur infinite quantitates, sed negatur quod quelibet tante extendat sicut hec certa data, immo dico quod nulla aliquante extendat, scilicet [sed Ms.] nisi aggregatum ex priori et posteriori extendit, et in fine aggregatum ex omnibus acquisitis <quantitatibus> extendit.”
See the quotation in fn. 72.
München, UB, 4° Cod. ms. 823, f. 143r-143v: “Alia via est que a multis reputatur esse verisimilior prioribus que tenet quod quantitas sit res met magna. Et ulterius tenet quod rarefactio et condensatio fiunt per solum motum localem partium sine alicuius novi generatione aut prioris corruptione ita quod [f. 143v] in rarefactione partes solum elongantur ab invicem. Nec ex hoc sequitur quod partes que prius fuerunt immediate post non sunt immediate, sed partes distantes [distantiones Ms.] facta rarefactione plus distant propter hoc quod pars media per quam distant fit maior. Ita de condensatione [dicitur add.] <per> approximatione<m> partium. Et sic patet quod ibi non committitur vacuum. Sed dicitur: Vel igitur omnes partes ab invicem elongantur vel aliqua et aliqua non. Non omnes, quia instantia de centro est quod non movetur et tamen rarefit. Dicitur quod quelibet pars illius quod rarefit elongatur ab alia secundum se vel suas partes. Sed d<e> parte centrali dicitur quod non movetur secundum [sed Ms.] se, sed secundum alias [suas Ms.] partes, immo secundum quaslibet partes secundum certam divisionem eo quod non est assignabilis pars extra centrum quare illa movetur [What is probably meant is: que non movetur]. Corollarie <sequitur> quod illud quod rarefit non habet se aliter et aliter prius et posterius [posterior Ms.] in ordine ad motum, quia supponitur quod motus sit mobile met. Tamen habet se intrinsece aliter et aliter secundum suas partes, cum par<tes> posterius magis distant quam prius.”
See the penultimate sentence of the quotation in the previous footnote.
München, UB, 4° Cod. ms. 823, f. 144r: “Alia vide in disputatis. Hanc questionem sic collegi de libris magistrorum meorum de questionibus disputatis quia tunc necessitas pro responsione utiliori fuit mihi sic colligendi.”
Karl Heinz Burmeister (2003), “»... der in fremden landen were uff der schuol«. Die Baccalaurei und Magistri in artibus der Universität Paris aus dem Bistum Konstanz und dessen näherer Umgebung, 1329 bis 1499”, Alemannia Studens 11, p. 23–90, at p. 32; Elisabeth Tuisl (2014), Die Medizinische Fakultät der Universität Wien im Mittelalter, p. 194-195; [Franz Gall] (1956), Die Matrikel der Universität Wien, Vol. 1, 1412 I, R 19 (p. 90); Acta Facultatis Artium Universitatis Vindobonensis 1385-1416 (1968), ed. by Paul Uiblein, Graz/Wien/Köln, Hermann Böhlaus Nachfolger, p. 415, 419, 450; Auctarium Chartularii Universitatis Parisiensis (1897), ed. by Henricus Denifle, O. P. & Aemilius Chatelain, Vol. 2, Paris, Fratres Delalain, col. 220, 225-226.
Regarding Johannes Stedler of Landshut, see Monica Brinzei (2022), “A Student’s Notes on the Plague in Codex Wien, Österreichische Nationalbibliothek, 4497”, Chôra. Revue d’études anciennes et médiévales 20, p. 367-377. There (p. 373), Stedler’s Physics commentary is mentioned as lost (cf. Charles H. Lohr [1971], “Medieval Latin Aristotle Commentaries. Authors: Johannes de Kanthi – Myngodus”, Traditio 27, p. 251-351, at p. 283). Stedler (referred to as Johannes Strädlare de Langhüta in the document) died of the plague in 1436 (Brinzei, p. 372). For Stedler, see also Martin G. Enne (2010), Teiledition der Matrikel der Rheinischen Nation der Universität Wien. 1415 – 1442, Universität Wien, Magisterarbeit (https://utheses.univie.ac.at/detail/9194#):Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1416 bis 1447. Acta Facultatis Artium II (UAW Cod. Ph 7). Personen-Nennungen im Zusammenhang mit Prüfung, Graduierung und Verteilung der Vorlesungsthemen (1416 bis 1447). Nr. 3233 bis 9262 (downloadable at https://phaidra.univie.ac.at/detail/o:217), first mention of Stedler: no. 3384.
München, BSB, Clm 497, f. 1r-257r; f. 257r: “Disputata reverendi magistri Störler. Expliciunt disputata super octo libris physicorum reverendi magistri Johannis Stedler de Lanczhuta finita feria quarta in die sancti Luce Ewangeliste hora quasi quarta in lectorio subordinariarum disputationum Studii Wiennensis anno cccc° xxx° et cetera” [= October 18, 1430]; cf. Mieczysław Markowski (1981), Buridanica, p. 51-52. A digitized version of the codex is available at https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb00124295?page=,1.
Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1416 bis 1447. Acta Facultatis Artium II, p. 75.
München, BSB, Clm 497, f. 181r-182r: “Utrum rarefactio et condensatio sint possibiles et utrum aliquid sit possibile rarefieri.”
München, BSB, Clm 497, f. 24v-25r: “Et ideo via opposita videtur esse probabilior scilicet Ore[m] scilicet quod quelibet res habens situaliter partem [f. 25r] extra partem est [que Ms.] sua magnitudo et si cum argumento Buridani poneretur quod aer esset rarefactus intra [ultra Ms.] follem ultra naturalem dispositionem non manente [mutata Ms.] complexione naturali alia et sit aer exterior condensatus ad naturalem dispositionem et deponendo limitationem, respondetur quod ille casus non est naturalis, igitur non debet admitti.” In fact, the external air should be condensed “ultra naturalem dispositionem” and not “ad naturalem dispositionem,” as claimed by Stedler, to prevent it from providing resistance to the compression of the bellows.
München, BSB, Clm 497, f. 24v.
See the quotation in fn. 91.
Clm 497, f. 26r: “Sic respondetur ad questionem quod questio est falsa unde secundum Buridanum nulla substantia est magnitudo sua, sed est extensio distincta ponenda contra scientiam [?]. Sed dicit Orem quod questio est vera, et illa secunda opinio est verior quia [quod Ms.] non sunt multiplicanda entia sine necessitate.” The reading of “scientiam” is uncertain, and the question arises as to whether an adjective may have been omitted.
München, BSB, Clm 497, f. 25r: “Respondetur dicendo quod rarefactio fiet per motum elongationis partium ab invicem et condensatio per approximationem partium ad [ab Ms.] invicem.”
München, BSB, Clm 497, f. 25r: “[...] ille partes que ante rarefactionem fuerunt immediate post erunt immediate nec distabunt ab invicem, sed quecumque partes distabant post hoc plus distabunt [distabant Ms.] propter rarefactionem partis medie inter eas.”
München, BSB, Clm 497, f. 25r: “[...] in condensatione: partes immediate non erunt immediatiores, sed mediatiores et distantes [distans Ms.] post hoc minus distabunt [distabant Ms.].”
München, BSB, Clm 497, f. 120r: “[…] et secundum illum modum motus localis est mobile met quod habet se aliter et aliter sicut dictum est, et ille modus ascribitur Okkam.” Furthermore, on folio 119v, at the beginning of the presentation of Ockham’s view, there is a marginal note (probably by another hand): “Opinio magistri Wilhelmi Okkam.”
München, BSB, Clm 497, f. 119v-121v.
München, BSB, Clm 497, f. 121v: “Est tamen etiam alia opinio quam tangit Gregorius de Orringo [or Orringa] quod motus sit spatium pertransitum.”
München, BSB, Clm 497, f. 121v: “Prime due vie sunt communiores, secunda tamen est probabilior.”
Clm 19674, f. 3r-183r; cf. Mieczysław Markowski (1981), Buridanica, p. 52-53; f. 3r: “Disputata Magistri Jodoci Gartner de Perching super octo libros phisicorum.” At the end of the Questions on Book 2 of Aristotle’s Physics, the year 1438 is mentioned (see Mieczysław Markowski [1981], Buridanica, p. 52). The anonymous commentary on De Anima found in the same codex (f. 186r-292v) is dated to 1439 (see Markowski, Buridanica, p. 84-85).
Regarding Jodocus Gartner from Berching (also Berchingen, Perching, Perchyn, Persching) in Bavaria, see Bernd Michael (1985), Johannes Buridan. Studien zu seinem Leben, seinen Werken und zur Rezeption seiner Theorien im Europa des späten Mittelalters, 2 parts, Berlin (Diss., Freie Universität Berlin), p. 344, fn. 188; Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1416 bis 1447. Acta Facultatis Artium II (the first mention of Gartner is listed under no. 3842); Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1447 bis 1471 [this should read: 1497]. Acta Facultatis Artium III (UAW Cod. Ph 8), Teil 1: 1447 bis 1471. Personen-Nennungen im Zusammenhang mit Prüfung, Graduierung und Verteilung der Vorlesungsthemen. Nr. 9263 bis 16527. Texterfassung: Andreas Bracher, Wien (downloadable at https://phaidra.univie.ac.at/detail/o:217); Christine Stöllinger (1979), “Gartner, Jodocus, von Berching”, in Kurt Ruh, Gundolf Keil, Werner Schröder, Burghart Wachinger & Franz Josef Worstbrock (eds.), Die deutsche Literatur des Mittelalters. Verfasserlexikon, Vol. 2, Berlin/New York, Walter de Gruyter, col. 1097-1099; Martin G. Enne (2010), Teiledition der Matrikel der Rheinischen Nation der Universität Wien. 1415 – 1442. Gartner is documented as a licentiate of theology in 1449, not only in 1451 as stated by Michael and Stöllinger. See Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1447 bis 1471 [this should read: 1497]. Acta Facultatis Artium III (UAW Cod. Ph 8), Teil 1: 1447 bis 1471, no. 9741.
Wien, Österreichische Nationalbibliothek (hereinafter abbreviated as “ÖNB”), Cod. 4999, f. 2r-170v; f. 57r: “Disputata magistri Jodoci Garttneri. Et sic est finis huius primi libri magistri [crossed out; there are more words that are heavily crossed out and illegible]”; f. 144v (end of the 5th book): “disputa<ta> Garttneri”; f. 170v, colophon: “Disputa<ta> Garttneri physicorum. Sit laus deo et omnibus sanctis”; in a separate small frame: “laus deo et sancto Bartholomeo”. However, at the end of the second book, a Magister Redus (the reading is uncertain) is mentioned as the author (f. 81r): “Et sic est finis istius secundi libri per magistrum Redum [?].”
Wien, ÖNB, Cod. 4999, f. 1r: “Symon Weyssennpacher studens wienn<ensis>”; f. 22v, end of Qu. I.8: “Sequitur alia questio et cetera. Symon.”
[Franz Gall] (1956), Die Matrikel der Universität Wien, Vol. 1, 1436 I, A 5 (p. 192).
Regarding Symon (also Simon) Weyspacher (also Weispacher, Weissenpacher) de Lewbesdorf (also Lewbersdarf, Lewbersdorff), see Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1416 bis 1447. Acta Facultatis Artium II, nos. 6994, 7014, 7756, 8209.
For example, see Wien, ÖNB, Cod. 4999, f. 22v: “quod omnis substantia magna est ipsa substantia met vel omnis res magna est ipsa res magna met et sic de aliis”.
Wien, ÖNB, Cod. 4999, f. 22r: “igitur rarefactio est motus filior [sic!] quam condensatio. Hoc probatur quia hoc est filius [sic!] [corr. ex filus]”. A “v” in Latin words was probably often pronounced as an “f” in the German-speaking region at that time, as this pronunciation is common in German words that are not borrowed from other languages. Therefore, in some of the texts discussed here, you may find “inficem” instead of “invicem,” or conversely “vollis” instead of “follis”. However, Weyspacher’s use of “filior” instead of “vilior” and “filius” instead of “vilius” is quite noticeable and is typically expected from a beginner.
München, BSB, Clm 19674, f. 88r-v: “Tamen est alia opinio que mihi plus placet quod motus sit mobile met et secundum illam opinionem moveri localiter est rem se aliter et aliter habere prius et posterius [f. 88v] quantum est ex parte sui taliter qualiter non posset percipi nisi perciperetur <mutatio> situs propinquitatis aut distantie illius rei [deleted in the manuscript] ad aliam rem. Vel est rem aliter et aliter se habere prius et posterius quantum est ex parte sui in ordine ad locum verum vel imaginarium. Et si omnia ad invicem continuarentur, tunc quando totum universum moveretur, tunc haberet se aliter et aliter in ordine ad locum verum vel imaginarium; licet non ad verum sufficit, tamen quoad [quod ad Ms.] imaginarium.”
München, BSB, Clm 19674, f. 2r: “Opinio Okkam: Motus localis est ipsum mobile met.”
Wien, ÖNB, Cod. 4999, f. 95r: “Et <ad> maximum argumentum [ibi add.] Buridani <dicitur> quod omnia possunt salvari dicendo quod ipsum mobile sit res met [This wording is another example of significant terminological uncertainties in formulating Ockhamist views]. Sciendum quod est alia opinio et probabilis quod motus sit res met vel mobile et non sit accidens distinctum contra mobile. Et dicit consequenter quod quidquid movetur localiter, hoc est motus localis sui ipsius. Et moveri localiter secundum hoc est rem habere se aliter et aliter secundum prius et posterius quantum est ex parte sui sic quod non potest percipi aliter et aliter se habere nisi percipiatur mutatio situs secundum propinquitatem vel distantiam ad aliam rem secundum se vel suas partes, ut sint due naves equaliter moventes et non possum videre aliquid in litore, tunc non possum percipere illam rem moveri [movere Ms.] nisi percipiam mutationem illius situs unius ad aliam. Et dicit illa via quod motus per se est nature permanentis.”
München, BSB, Clm 19674, f. 22r: “Et quia argumenta Buridani non demonstrant, ideo est alia opinio Nicolai Orem qui dicit quod omnis substantia magna est sua magnitudo quia omnia possunt salvari non ponendo eam esse distinctam.”
München, BSB, Clm 19674, f. 128r: “Est adhuc alia via magistri Nicolai Orem dicentis quod magnitudo est res met magna.”
München, BSB, Clm 19674, f. 2r: “Opinio Orem et Okkam: Quantitas est substantia met magna.”
Wien, ÖNB, Cod. 4999, f. 21v: “Propter ista motiva est alia positio quod magnitudo substantie sit met magna et quelibet res magna est ipsa met magna” (This wording is another example of significant terminological uncertainties in formulating Ockhamist views). Ibid., f. 22v: “Respondetur igitur ad questionem secundum Buridanum quod questio est falsa quia secundum eum res visibilis per solam ablationem magnitudinis fit invisibilis. Sed omnis substantia que extenditur per accidens distinctum extenditur. Sed secundum aliam viam, scilicet modernorum et probabiliorem quod omnis substantia magna est ipsa substantia met vel omnis res magna est ipsa res magna met et sic de aliis <questio est vera>.”
Wien, ÖNB, Cod. 4999, f. 129r: “Alia <est> opinio Oren dicens quelibet res habens partem extra partem est sua magnitudo met, et sic rarefactio fit per elongationem partium rei quante ab invicem, sed condensatio per approximationem talium partium rei quante ad invicem. Et sic oportet dicere secundum illos qui dicunt quod substantia sit sua magnitudo met. Et etiam salvatur quod non fit [sit Ms.] vacuum. Respondetur igitur ad questionem quod questio est vera secundum omnem opinionem, secundum Marsilium, Buridanum et Oren [with a line over the name “Oren”] et cetera.”
See the quotation in fn. 113.
München, BSB, Clm 19674, f. 23r: “Per hoc respondetur ad questionem quod est falsa quia aliqua res habens partes extra partes non est sua magnitudo, ut patet de substantia magna.” Regarding the extension of qualities, however, Gartner seems to adhere to the Ockhamist view, as can be seen from the following corollary mentioned half a page earlier (f. 23r): “Corollarium. Impossibile est esse albedinem quin sit extensa cum sit sua extensio.”
See the second quotation in fn. 116. What one would expect is a formulation such as the following: “quod magnitudo substantie est ipsa substantia met vel omnis res magna est sua magnitudo”.
München, BSB, Clm 19674, f. 128r: “Est adhuc alia via magistri Nicolai Orem dicentis quod magnitudo est res met magna et consequenter dicit quod rarefactio stat per hoc quod partes extremales elongantur et recedunt a parte centrali, sed condensatio fit e converso <per hoc> quod partes extremales appropinquant centro. Et sic dicit quod rarefactio fiat per solum motum localem.”
See for example München, BSB, Clm 19846, f. 263v (See the quotation in fn. 263); München, BSB, Clm 24872, f. 190v (See the quotation in fn. 245); Admont, Benediktinerstift, Cod. 749, f. 254r (See the quotation in fn. 321); München, BSB, Clm 19847 (Tudel de Giengen), f. 172r (See the quotation in fn. 155); Wien, ÖNB, Cod. 4950 (Widman de Dinkelsbühl), f. 304r (See the quotation in fn. 147); Wien, ÖNB, Cod. 4951, f. 93v (See the quotation in fn. 245).
Wien, ÖNB, Cod. 4999, f. 22r: “[...] per motum localem fit [sic Ms.?] quod partes extensibiles in rarefactione magis elongantur a centro, sed in condensatione appropinquent centrum [quod partes extensibiles… appropinquent centrum add. sup. lin. et in marg.] [quod una pars elongatur alteri et partes distant tunc add.], et sic non est imaginandum quod ille partes que prius fuerunt mediate fierent immediate.”
Wien, ÖNB, Cod. 4950, f. 1r-390v; f. 390v: “Expliciunt disputata super octo libris physicorum Aristotelis philosophie principis per venerabilem necnon sagacem virum artium magistrum Iohannem de Dinkchelspuhel finitis per me [The following is something crossed out with a thick bar. The name likely begins with Wolfgangus; cf. f. 375v, line 9: “Anno domini 1439 Wolfgangus”] sub anno domini M° cccc° tricesimo nono in vigilia Sancti Michaelis archangeli”.
[Franz Gall] (1956), Die Matrikel der Universität Wien, Vol. 1, 1419 I, R 85 (p. 123); Martin G. Enne (2010), Teiledition der Matrikel der Rheinischen Nation der Universität Wien. 1415 – 1442, p. 88.
Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1416 bis 1447. Acta Facultatis Artium II, p. 68, no. 5549.
Regarding Widman (also Wydman, Wideman, Widemman), see Charles H. Lohr, Traditio 27 (1971), p. 303; Hermann Göhler (2015), Das Wiener Kollegiat-, nachmals Domkapitel zu St. Stephan in Wien 1365-1554, Dissertation von Hermann Göhler (†) Mai 1932, ed. by Johannes Seidl, Angelika Ende & Johann Weißensteiner, Wien/Köln/Weimar, Böhlau, p. 330-331; Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1416 bis 1447. Acta Facultatis Artium II, first mention of Widman: no. 4203; Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1447 bis 1471 [this should read: 1497]. Acta Facultatis Artium III (UAW Cod. Ph 8), Teil 1: 1447 bis 1471, no. 9491. The town name “Dinkelsbühl” corresponds to the modern spelling. For the numerous medieval spelling variants, see Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1416 bis 1447. Acta Facultatis Artium II; Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1447 bis 1471 [this should read: 1497]. Acta Facultatis Artium III (UAW Cod. Ph 8), Teil 1: 1447 bis 1471; Martin G. Enne (2010), Teiledition der Matrikel der Rheinischen Nation der Universität Wien. 1415 – 1442, p. 140-141.
Wien, ÖNB, Cod. 4950, f. 55v: „Propter illa tamen motiva vel concludenda est alia opinio magistri Nicolay Orem scilicet quod quelibet res magna est sua magnitudo.” With “illa tamen motiva vel concludenda,” various objections against a separate ontological status of magnitudo, as well as the conclusions resulting from the refutation of these objections, are intended; specifically, the problems arising from the views of Buridan and Marsilius.
See above, Chapter 4.1.1.
Wien, ÖNB, Cod. 4950, f. 55v-56r (The starting point is a counterargument against the purported view of Oresme): “Ad idem arguitur sic: Sint latera follis elongata ab invicem et foramina bene sint obstructa, tunc volenti comprimere latera aliquid resistist, et non aliud nisi quantitas. Ibi dicendum est quod aer resistit et caliditas [f. 56r] et quantitas scilicet aer. Unde aer resistit quia illa dispositio est sibi conveniens et per consequens inclinatur ad eam, igitur resistit volenti ipsum comprimere. Similiter caliditas resistit quia etiam sui natura nata est sic elongare partes aeris, et sic inclinatur ad hoc. Sed d<iceres>: Volo quod aer sit rarefactus ultra eius dispositionem naturalem, tunc enim non resistit aer. Ibi dicitur quod caliditas adhuc resistit. Et si ponitur quod caliditas non sit conveniens pro tanta rarefactione immo quod aer per solum motum localem sit sic rarefactus et quod aer exterior inclinetur ad comprimendum latera, ibi dicitur quod illo stante adhuc latera follis resistant quia in eis est levitas ignea. Similiter comprimens resistit quia non est grave simplex. Sed seclusis illis dico quod latera comprimuntur usque ad naturalem dispositionem aeris sibi convenientem, et hoc fit successive etiam non ponendo limitationem. Et ulterius dico quod natura communis resistit, et sic aer interior <et> similiter exterior resistunt, et sic licet possunt stare sub minori quantitate, non sequitur quod igitur non resistunt, sed sequitur quod igitur non resistunt a natura propria. Sed quod hoc fieret successive patet quia alias fierent duo innaturalia, scilicet mutatio instantanea et cetera aut [?] vacuum. Sed si ponitur quod fieret hoc in vacuo et si poneretur ibi grave simplex, tunc dicitur quod latera in tali casu comprimerentur instantanee usque ad naturalem dispositionem aeris. […] Sed verum est si aer in folle esset nimis rarus ultra eius dispositionem naturalem et quod caliditas non appeteret tantam raritatem, similiter quod aer extrinsecus esset nimium condensatus, tunc nullum illorum resisteret ut natura propria, sed ut natura communis. Ex quo patet quod non sequitur: aer exterior appetit compressionem laterum, similiter aer interior, igitur non resistunt. Sed bene sequitur quod ergo non resistunt a natura propria, sed adhuc resistunt a natura communi, quia secundum illam aer extrinsecus appetit replere vacuum et aer interior resistit ut non fiat mutatio instantanea [instantanee Ms.].”
See the quotation in the previous footnote.
See the quotation in fn. 130.
Wien, ÖNB, Cod. 4950, f. 56r-56v: “Et nota circa hoc quod dictum fuit si in casu posito fieret compressio in vacuo et cetera quod si talis compressio fieret in tali vacuo quod <si> aer in folle posset se tantum rarefacere quod repleret vacuum absque sui corruptione, tunc latera non comprimerentur instantanee, immo aer resisteret et rarefaceret se pro repletione vacui. Si autem aer rarefactus taliter non posset absque sui corruptione se <rarefacere et> replere vacuum, tunc in tali casu latera [f. 56v] comprimuntur instantanee usque ad naturalem aeris dispositionem, et non resisteret aer nec rarefaceret se pro repletione vacui, quia non dirigeretur a domino deo glorioso sic se rarefacere, quia non dirigit ipsum ad sui corruptionem. Et in tali casu non potest taliter rarefieri absque sui corruptione.”
München, BSB, Clm 19674, f. 22r-22v: “Et quia argumenta Buridani non demonstrant, ideo est alia opinio Nicolai Orem qui dicit quod omnis substantia magna est sua magnitudo quia omnia possunt salvari non ponendo eam esse distinctam. Ad primam rationem Buridani dicitur quod aer resistit et hoc si non est ultra suam dispositionem naturalem rarefactus. Patet quia quodlibet ens resistit tantum quantum potest cuilibet volenti eam reducere a sua naturali dispositione. Si autem talis aer esset rarefactus ultra dispositionem naturalem sibi convenientem, tunc caliditas et complexio aeris resisterent [corr. ex resisteret] cum [cui Ms.] aeri talis quantitas esset conveniens. Corollarium. Si omnia resistentia essent ablata scilicet magnitudo et cetera adhuc latera non comprimerentur instantanee sed successive quia forma substantialis aeris in quantum est natura communis resisteret ad impediendum vacuum [f. 22v] quia aer non potest instantanee subsequi ad replendum sed successive.” With the resistance that the heat of the air is supposed to exert, it is likely understood that heat, by its nature, tends to expand the parts of the air and thus tends to resist the compression of the air. In this context, a passage from Widman de Dinkelsbühl is enlightening: “Similiter caliditas resistit quia etiam sui natura nata est sic elongare partes aeris, et sic inclinatur ad hoc” (Wien, ÖNB, Cod. 4950, f. 56r; see the quotation in fn. 130). The statement that the complexion (complexio) of the air would resist compression, even though the air is assumed to be rarified beyond its natural state and thus compression would actually be desirable, also requires clarification by referring to other Physics commentaries, particularly Hainczel’s. What is likely implied here is that with the compression of the air, the heat could act more effectively and put the air into an even more unfavorable state. Hainczel (see Chapter 4.6.2) provides a vivid example: when someone has a swollen foot, they would prefer not to have it compressed, as the pain would be even greater than before (see the quotation in the following footnote).
While the question of the fundamental possibility of instantaneous motion plays a central role in Gartner and Widman, in Hainczel, whose Physics commentary is discussed in Chapter 4.6.2, a concrete answer to this thought experiment is lacking because he does not specify whether the compression of the bellows up to the natural disposition of the air contained within would occur instantaneously or successively. See the following quotation (“K” stands for the Klagenfurt manuscript (f. 30v), “M” for the Munich manuscript (f. 20r), and “Z” for the manuscript in the Cistercian Library of Zwettl (f. 29r-v); for the manuscripts of Hainczel’s Physics commentary, see below, Chapter 4.6.2, fn. 186): “Ad argumentum autem Buridani de folle [de folle om. K] dicendum [de volle add. K] quod aer resistit et ipse aer taliter qualificatus non appetit stare sub minori quantitate. Si [sed K] enim habet cum tali qualificatione minorem [qual add et del. M] quantitatem [om. K, Z], tunc ex quo [Z, f. 29v] qualitates essent plus unite quam prius et fortiores in agendo, plus indisponeretur aer a sua complexione. Simile adducitur exemplum de pede inflato. Habens enim huiusmodi pedem sic qualificatum non vellet eum esse minorem quia tunc plus doleret quam prius. Si autem ponitur quod aer sit naturaliter dispositus, tunc item aer resistit quia naturale est cuilibet [cuiuslibet K, Z] rei ut resistat [resistit K] volenti ipsam [ipsum Z] abducere [adducere K] a naturali dispositione. Sed [om. K, M] si ponitur quod aer sit rarefactus per solum motum id est [id est om. M] localem [locum K, M, Z] et non per alterationem et quod aer extrinsecus sit condensatus ultra naturam et [ibi K] queritur quid [quod M] tunc resistat, dicitur quod nihil, immo latera comprimerentur usque ad dispositionem naturalem [naturalem dispositionem Z], nec experientia est in oppositum.”
Wien, ÖNB, Cod. 4950, f. 57r-v: “Sic ergo ultimate pro ista questione sunt due opiniones: una dicens quod quelibet res habens extensive situaliter partem extra partem sit sua magnitudo, et sic questio ut proponitur est vera. Alia est opinio Buridani dicens quod non quelibet res situaliter extensive habens partem extra [f. 57v] partem [situaliter add. et del.] est sua magnitudo, licet bene aliqua ut magnitudo met, et sua ratio Achilles sic potest formari: Ponatur enim casus quod aer in vesica sit rarefactus ultra naturalem dispositionem per solam distractionem et aer extrinsecus sit condensatus ultra naturalem dispositionem, et ponatur via Aristotelis quod non sit ponenda limitatio in agentibus secundis et quod caliditas aeris in vesica non appetit illam quantitatem sed minorem, tunc nisi quantitas distincta a substantia aeris resisteret comprimenti aerem [aeri Ms.] sequitur impossibile scilicet mutatio instantanea aeris, unde non est resistentia [mutatio Ms.] ex parte aeris extrinseci nec intrinseci nec ex parte caliditatis quia quodlibet appetit minorem [maiorem Ms.] quantitatem. Sed ad illam rationem potest dici faciliter ut patet ex dictis, et tantum de questione illa et opinionibus suis.”
Wien, ÖNB, Cod. 4950, f. 57v: “Nota, ut allegat Albertus in sua summa ubi tractat de predicamento substantie, tunc Okkam fuit illius opinionis quod substantia magna esset sua magnitudo, et eius argumentum ut allegat Albertus fuit tale: Illud quod secundum sui mutationem est susceptibile contrariorum est substantia ut patet in predicamentis; quantitas est huiusmodi. Et Albertus in hoc repugnans sic dicit quod maior non est vera, unde non convenit domino deo. Sed Aristoteles dicens [Cat. 5.4a10-b4] hoc maxime proprium esse substantie <secundum sui mutationem esse susceptibilem contrariorum> voluit quod esset proprium maxime substantie id est prime substantie.” See Albert von Sachsen (2010), Logik, Lateinisch - Deutsch, ed. by Harald Berger, Hamburg, Meiner, Tractatus I, Cap. 19, p. 192, l. 22 – p. 194, l. 13.
See Summary Table 1 in Chapter 7.
Wien, ÖNB, Cod. 4950, f. 58r: “Notandum quod opinione magistri Nycolai Orem cum quo stat Okkam quod quedam sunt dimensiones sic se habentes quod una est actus et alia potentia [et add.], penetratio talium bene est possibilis ut albedo et materia et cetera. Si due sunt actus et tertia potentia, tunc item possunt se penetrare ut albedo, dulcedo et materia. Et dimensiones non se sic habentes non possunt se penetrare.”
Wien, ÖNB, Cod. 4950, f. 55v: “Arguitur sic: sequitur quod penetratio corporum et dimensionum esset possibilis. Consequens <est> contra philosophum. Patet argumentum quia albedo et dulcedo in lacte [que add.] penetrant se et quelibet est sua magnitudo. Negatur consequentia, nec est contra philosophum quarto physicorum, quia vult quod penetratio corporum extra se invicem existentium non est possibilis.”
München, BSB, Clm 497, f. 25r: “Sed contra hoc arguitur sic: Sequitur quod penetratio corporum esset possibilis. Hoc est contra Aristotelem primo physicorum. Argumentum probatur quia albedo et dulcedo penetrant se in lacte et ille sunt dimensiones. Ad argumentum: Conceditur, sed ad Aristotelem dicitur quod penetratio corporum ex<tra> se invicem situaliter existentium est impossibilis.”
München, BSB, Clm 19674, f. 128r: “Quod penetratio corporum et dimensionum est possibilis patet de materia, forma [as add. et del.], albedine et dulcedine in lacte. Et Aristoteles in quarto huius loquitur de penetratione corporum extra se invicem existentium que est impossibilis.” Also see the anonymous Physics commentary in Melk, Stiftsbibliothek, Cod. 801 (cf. Chapter 4.6.1), f. 208v: “Dicendum est consequenter secundum illam opinionem quod penetratio corporum est bene possibilis, etiam magnitudinum. Patet de albedine et dulcedine lactis. Sed penetratio corporum extra se invicem existentium – illa non est possibilis naturaliter loquendo.” With “illa opinio” at the beginning of the quotation, the (purported) Ockhamist view of Oresme regarding quantitas or magnitudo is referenced.
Cf. William Ockham (1986), Tractatus de quantitate, Qu. 3, p. 77, l. 311 – p. 78, l. 327.
Jean Buridan (2016), Quaestiones super octo libros Physicorum Aristotelis (secundum ultimam lecturam). Libri III-IV, Qu. IV.11, p. 304, l. 8-15.
Wien, ÖNB, Cod. 4950, f. 304r (see the quotation in fn. 147).
As is customary in such examples, no precise statement was made about how to imagine such a “bipedale,” whether as a cube with a volume of two cubic feet or more like a rectangular body with a length of two feet.
Wien, ÖNB, Cod. 4950, f. 304r: “Est preterea tertia opinio tenens quod quantitas sit met substantia. Illi dicunt quod rarefactio et condensatio fiunt per solum motum localem ita quod non per nove quantitatis acquisitionem et per motum localem, id est per elongationem et approximationem partium et per nullius quantitatis nec corruptionem nec generationem, et illi salvant quod non fiat vacuum in rarefactione illo modo: Si bipedale debet rarefieri ad quadrupedalitatem, tunc oportet primum semipedale recedere et in locum suum non succedit alia medietas primi pedalis, sed medietas secunde medietatis et sic huic [?] succedit in locum eius et rarefit et occupat tantum locum quantum eius totum occupavit. Et sic consequenter imaginando de altera semipedalitate primi pedalis, et deinde de semipedalitatibus secunde pedalis usque quod fiat quadrupedale, et sic partes que prius non distabant iam distant et que fuerunt prius immediate iam sunt mediate.”
See, for example, Stedler (see the quotation in fn. 96).
Wien, ÖNB, Cod. 4950, f. 228r: “Est tamen alia opinio ut supra tactum est reverendi magistri Wilhelmi Okkam probabilis dicens quod motus localis sit mobile met.” Ibid.: “Sed est tertia opinio probabilior secunda [i.e. Ockham’s view] dicens quod motus localis sit spatium in quo mobile movetur et illam tenet magister Gregorius de Orringia [corr. ex Orringua].”
München, BSB, Clm 19847, f. 2r-268v. Date on f. 268v: “[...] per infinita secula seculorum et cetera. Anno domini M° et cetera xl8. Expliciunt disputata questionum librorum physicorum B<uridani> exercitata per Magistrum Georium de Giengen, ab eodem scripta per me Ulricum de Landaw [Udalricus Kaegerl de Landau; cf. https://d-nb.info/gnd/103147705]”.Cf. Mieczysław Markowski (1981), Buridanica, p. 49-50. The codex is accessible online at https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb00140228?page=,1. On folio 1r, it is noted that Magister Udalricus de Landau brought the codex and presented it to the Tegernsee Monastery: “Attulit et obtulit Monasterio Sancti Quirini in Tegernsee magister Udalricus de Landau”.
For biographical information about Georgius (also Georius) Tudel (also Tüdel) de Giengen (also Gyengen) in Württemberg, see Joseph Aschbach (1865), Geschichte der Wiener Universität im ersten Jahrhunderte ihres Bestehens, Wien, Verlag der K. K. Universität, p. 526-527; Paul Uiblein (1978), Die Akten der Theologischen Fakultät der Universität Wien (1396-1508), II. Band, Wien, Verband der wissenschaftlichen Gesellschaften Österreichs, p. 645-646; Charles H. Lohr (1968), “Medieval Latin Aristotle Commentaries, Authors G-I”, Traditio 24, p. 149-245, at p. 159; Bernd Michael (1985), Johannes Buridan, p. 344, fn. 190; Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1416 bis 1447. Acta Facultatis Artium II, first mention of Tudel de Giengen: no. 6052; Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1447 bis 1471 [this should read: 1497]. Acta Facultatis Artium III (UAW Cod. Ph 8), Teil 1: 1447 bis 1471.
Regarding Fernando of Cordova, see John Monfasani (1992), “Fernando of Cordova. A Biographical and Intellectual Profile”, Transactions of the American Philosophical Society 82/6, p. i-x, 1-116 (quotation on p. 1). For the disputation with Tudel de Giengen, see ibid., p. 19-21, 71-72; for Fernando of Cordova’s theses, see ibid., p. 73-82.
München, BSB, Clm 19847, f. 1r: “In isto libello continentur questiones octo librorum physicorum cum argumentis et notabilibus ex questionibus Buridani in cuiuslibet questionis initio positis quas disputavit reverendus vir Magister Georius de Giengen ordinarie sacre theologie baccalaureus formatus qui et victoriosissime disputando triumphavit de Magistro Vernando qui se lucem mundi appellavit in presentia reverendissimi domini, domini Cardinalis Joh<annis> S<ancti> Angeli in aula universitatis Wienne.” The cardinal in question is Juan Carvajal; see John Monfasani (1992), Transactions of the American Philosophical Society 82/6, p. 17.
München, BSB, Clm 19847, f. 22v: “Alia est opinio communis quod omnis res magna sit sua magnitudo, et est communior alia propter cavere multiplicitatem entium. Et sic secundum Buridanum [Wiridanum Ms.] questio ut proponitur est falsa, sed secundum alteram opinionem probabiliorem questio est vera.”
München, BSB, Clm 19847, f. 172r: “Ultimo est sciendum quod est opinio alia que dicit quod omnis res quanta per se est sua quantitas et magnitudo substantie non est distincta a substantia, sed est ipsa met substantia. Unde in lacte quantitas est materia, forma, albedo, et est opinio Nicolai Orem. Unde secundum eum rarefactio sic notificatur: est augmentatio qua corpus occupat maiorem situm quam ante occupabat sine ingressu alicuius corporis extenti et per solam partium ab invicem elongationem. Condensatio precise per oppositum dicendo per approximationem partium. Sed densum est extensum quod habet multum de materia aut aliqua [?] substantia cuius partes non sunt ab invicem multum elongate per motum localem. Sed rarum est extensum quod habet parvum de materia aut aliqua [?] substantia cuius partes sunt multum ab invicem elongate. Consequenter dicit illa opinio quod rarefactio et condensatio fiunt per solum motum localem quando alique partes prius distantes postea plus distant. Condensatio est quando partes prius [plus Ms.] distantes postea minus distant. Et sic secundum illam opinionem in rarefactione nulle partes prius immediate postea fiunt ab invicem distantes sicut etiam in condensatione nulle partes distantes fiunt [minus distantes add.] <immediate>. Consequenter dicit quod rarefactio et condensatio multo facilius fiunt per alterationem ita quod calefactio est instrumentum aptissimum ad raref<ac>iendum et frigefactio ad condensationem. Tamen per solum motum localem absque alteratione illa possunt fieri.”
München, BSB, Clm 19847, f. 131r: “Sed ista omnia [The reference is to counterarguments against Ockham’s view of local motion] possunt salvari dicendo quod motus localis sit mobile met, et non sunt multiplicanda entia sine necessitate.” Ibid.: “Est igitur alia via ipsius Occam scilicet motus est mobile met et secundum illam viam possunt solvi omnes rationes Buridani.”
München, BSB, Clm 19847, f. 130ar: “Contra opinionem Nicolai Occa[m] arguitur [...].” The remaining mentions of Ockham (always without the first name and mostly written as “Occa” with a line above) can be found at the following places: f. 129v, line 8; f. 129av, penultimate line; f. 130av, line 3; f. 131r, line 24; f. 132r, line 28.
See Johannes Schlageter (2003), “N. v. Ockham OFM”, Lexikon des Mittelalters, Vol. 6, München, DTV, col. 1185-1186.
See Summary Table 1 in Chapter 7.
Regarding Udalricus (also Ulricus) de Tubing (also Tübing, Tübingen), see Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1416 bis 1447. Acta Facultatis Artium II, first mention of Udalricus: no. 8349; Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1447 bis 1471 [this should read: 1497]. Acta Facultatis Artium III (UAW Cod. Ph 8), Teil 1: 1447 bis 1471.
München, BSB, Clm 19869, f. 195r-360r; cf. Mieczysław Markowski (1981), Buridanica, p. 53-54; f. 195r: “Disputata magistri Vdalricj de Tubing in octo libros physicorum”; f. 360r, colophon: “Finitus est liber iste per me Christianum Wacca…m [or Macca...m?] de Salczburga [or Saltzburga] in hac alma universitate studii wiennensis et cetera. Anno domini M° cccc° lii° in secunda feria ante festum Michaelis” [= September 25, 1452].
München, BSB, Clm 19869, f. 268r (only explicit mention of Oresme): “Consequenter sciendum quod de [add. sup. lin.] ista materia sunt due opiniones: una Marsilii et Buridani, alia Orem.” The “alia via” presented by Udalricus de Tubing on f. 268v to f. 269r corresponds to the Ockhamist view on local motion.
München, BSB, Clm 19869, f. 209r, l. 10.
München, BSB, Clm 19869, f. 209r, l. 9.
München, BSB, Clm 19869, f. 300r-v: “Consequenter dicendum ad questionem secundum Orem [with a line above it] quod rarefactio et condensatio fiunt sine nove quantitatis generatione aut antique quantitatis corruptione, sed per solum motum localem. In rarefactione partes prius aliqualiter distantes post hoc plus distabunt, sed in condensatione partes prius distantes post hoc minus distabunt. Sed nec in rarefactione nec in condensatione partes prius immediate erunt post hoc mediate quia alias discontinuarentur, nec partes prius mediate erunt post hoc immediate quia [f. 300v] alias fieret penetratio corporum. Et sic secundum Orem rarefactio et condensatio fiunt per solam approximationem vel elongationem partium prius non immediatarum ad invicem vel ab invicem [in approximatione add.]. Et secundum eum bene salvatur quod igitur nec erit vacuum nec penetratio nec discontinuatio. Et illa via ponit quantitatem rei esse rem <m>et quantam.”
Praha, Národní knihovna České republiky, Cod. IV F 18, f. 1r-130r, dates at the end of Book 1 (f. 39r: 1499), at the end of Book 6 (f. 112r: 1499), and at the end of Book 7 (f. 118v: 1450). Cf. Joseph Truhlář (1905), Catalogus codicum manu scriptorum latinorum qui in C. R. Bibliotheca Publica atque Universitatis Pragensis asservantur. Pars prior, Pragae, Regia Societas Scientiarum Bohemica, p. 287-288.
Praha, Národní knihovna České republiky, IV F 18, f. 86r: “Verum est, est alia opinio ipsius Orem que tenet quod magnitudo substantie non sit distincta a substantia magna et secundum eam nulla magnitudo saltem extendens generatur in rarefactione. Et illa opinio est probabilis et facilior quam alia, sicut dictum fuit in illa questione: Utrum quelibet res habens situaliter et cetera.” The reference pertains to Qu. I.8.
Praha, Národní knihovna České republiky, IV F 18, f. 16v: “Sed verum est quod oppositum Buridano bene potest sustineri quia frustra ponitur tale accidens. Et ergo respondetur ad illam questionem aliter quam Buridanus et dicendum est quod omnis res extensive et situaliter habens partem extra partem sit sua magnitudo et quod Sor<tes> met sit sua magnitudo et quod albedo met sit sua magnitudo et sic de aliis rebus extensis.”
Praha, Národní knihovna České republiky, IV F 18, f. 63r: “Verum est quod propter illud argumentum est una alia opinio eiusdem philosophi cuius cognomen dicitur Orem que tenet quod motus localis sit ipsum mobile met quod movetur. Et secundum illam opinionem successio salvatur ex hoc quod mobile habeat se aliter et aliter secundum prius et posterius in ordine ad aliquem locum verum vel imaginarium. […] Consequenter dicit illa opinio quod moveri localiter est rem quantum est ex parte sui habere se aliter et aliter secundum prius et posterius qualiter non potest se habere nisi appareat mutatio [sive vel sine add.] situs partium talis rei in ordine ad aliquam rem veram vel imaginariam quiescentem vel non consimiliter motam.” [In margine: “Moveri localiter secundum Orem”]. Ibid.: “Arguitur: Si illa opinio ipsius Orem staret, sequitur [...].”
Praha, Národní knihovna České republiky, IV F 18, f. 63r-63v.
Melk, Stiftsbibliothek, Cod. 1097, p. 207-561 (digitally accessible at https://manuscripta.at/diglit/AT6000-1097/0608/scroll?sid=4a5dfe54e83814818dc1bd09018284af). Two texts located in the same part of the codex as the Physics commentary are dated to 1475 (https://manuscripta.at/hs_detail.php?ID=40765).
As examples of such content and linguistic correspondences, the following text passages shall be mentioned: Melk, Stiftsbibliothek, Cod. 1097, p. 249-250: “Verum est quod potest etiam aliter solvi argumentum Buridani quod ipse valde reputat quod in folle sic obstructo et lateribus ab invicem elongatis nulla est resistentia positiva sed solum privativa, scilicet propter defectum instrumenti condensantis, scilicet frigiditatis, sine qua ut dicit Buridanus non potest fieri magna condensatio. Et sic quamvis omnia que essent in aere appeterent minorem quantitatem, tamen propter absentiam instrumenti requisiti ad obtinendum minorem quantitatem non possunt minorem quantitatem attingere, ut in simili homo volens ascendere super domum similiter nihil resistit positive quin posset ascendere. Nequit tamen ascendere nisi habuerit scalam vel aliud instrumentum requisitum ad ascensum. Sic etiam in proposito positive nihil resistit volenti comprimere latera follis, sed tamen non fit compressio quia [p. 250] non est ibi frigiditas requisita ad condensationem.” Praha, Národní knihovna České republiky, IV F 18, f. 17r-17v: “Aliter potest etiam dici ad illud argumentum Buridani et ut apparet probabilius et melius quod in folle sic obstructo et lateribus ab invicem elongatis nulla sit resistentia positiva sed solum privativa scilicet propter defectum instrumenti condensantis videlicet frigiditatis sine qua non potest fieri magna condensatio, et sic quamvis omnia que essent in aere appeterent minorem quantitatem, tamen propter absentiam instrumenti requisiti ad obtinendum minorem quantitatem non possunt minorem quantitatem attingere. Ut in simili homini volenti ascendere super aliquam altam domum nihil resistit positive, et tamen non potest ascendere nisi habuerit scalam vel gradum vel aliud instrumentum requisitum ad ascensum. Sic etiam nihil resistit asino quin possit generare hominem, et tamen non generat hominem quia asinus non habet instrumenta pro generatione hominis requisita. [f. 17v] Sic etiam in proposito nihil positive resistit volenti comprimere latera follis et tamen nulla vel modica fit ibi compressio quia non est ibi frigiditas requisita ad condensationem.”
This will be the subject of a separate study and cannot be discussed in detail here.
Melk, Stiftsbibliothek, Cod. 1097, p. 248: “Verum est Buridano et Marsilio bene potest teneri oppositum. Et esset dicendum cum magistro Nicolao Orem quod omnis res extensa et situaliter habens partem extra partem sit sua magnitudo et quod Sortes sit sua magnitudo met et quod albedo magna sit sua magnitudo <et sic> de [?] aliis [?] extensis quia frustra ponitur tale accidens, et non sunt plurificanda entia sine necessitate.” Oresme is mentioned by name again on p. 250: “Item ubi est plus de materia, ibi est plus de extensione, sed non sequitur quod ubi est plus de materia quod ibi sit maior extensio secundum opinionem magistri Nicolai Orem et cetera.” To explain this train of thought, the following text passage from the Prague Codex, Národní knihovna České republiky, IV F 18, is helpful (f. 17v): “Ad idem. Si materia prima esset sua magnitudo, tunc sequitur quod ubi esset plus de materia prima, ibi esset maior magnitudo. Argumentum patet quia materia prima est sua magnitudo, igitur ubi est plus de materia prima, ibi est maior magnitudo. Ad argumentum negatur sequela, et ratio est quia ille terminus ‘maior’ in illa propositione ‘ibi est maior magnitudo’ denotat maiorem extensionem, modo non oportet quod semper ubi sit plus de materia prima quod ibi sit maior extensio quia in uno pedali terre plus est de materia prima quam in 20 [atramento alio corr. sup. lin. ex secundo] vel 30 [atramento alio corr. ex tribus] pedalibus aeris, et tamen unum pedale terre non est plus extensum quam unum pedale aeris. Unde non attenditur [a... add. et del.] maior [maioris Ms.] extensio [extensionis Ms.; talis add. et del.] ex multitudine materie sed attenditur penes extensionem in se ita quod ubi est maior extensio ibi sit maior magnitudo.”
Melk, Stiftsbibliothek, Cod. 1097, p. 364: “Est alia opinio ipsius Orem similiter Occam quod motus localis sit mobile met et secundum illam opinionem successio salvatur penes hoc quod mobile habet se aliter et aliter secundum prius et posterius in ordine ad locum verum vel imaginarium.”
Melk, Stiftsbibliothek, Cod. 1097, p. 250: “Nec sequitur secundum illam opinionem probabilem quod [...].”
Melk, Stiftsbibliothek, Cod. 801, f. 192r - 350r; colophon (f. 350r): “[…] adhuc ipsa trinitas est prima et simplicissima substantia cui celum et omnia que terre ambitu continentur laudem et gloriam dicant in secula seculorum Amen. Finitus per magistrum regentem ipsum in vigilia sancti Nicolai [= December 5th] anno 1453°. Sed defectus trium questionum complebatur quarta feria ante festum Magni Confessoris anno 1454 [= Wednesday before September 6, 1454, i.e. September 4, 1454].”
Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“1447 bis 1471 [this should read: 1497]. Acta Facultatis Artium III (UAW Cod. Ph 8), Teil 1: 1447 bis 1471, no. 10963.
Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1447 bis 1471 [this should read: 1497]. Acta Facultatis Artium III (UAW Cod. Ph 8), Teil 1: 1447 bis 1471, no. 10981.
Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1447 bis 1471 [this should read: 1497]. Acta Facultatis Artium III (UAW Cod. Ph 8), Teil 1: 1447 bis 1471, no. 11544.
Melk, Stiftsbibliothek, Cod. 801, f. 262r-v. Of course, the direct attribution of the Ockhamist concept of local motion to Oresme is also not missing (f. 262r): “[…] est alia opinio et contraria Buridano et est magistri Orem dicentis quod motus sit mobile met videlicet quod mobile iam sit super spatio a et postea super spatio b et sic consequenter et secundum illam opinionem successio que est in motu locali salvatur per hoc quod mobile habet se aliter et aliter prius et posterius in ordine ad locum verum vel imaginarium.”
Melk, Stiftsbibliothek, Cod. 801, f. 263r: “Ex istis ultimate respondendum est ad illam questionem secundum Buridanum quod motus localis est res distincta a mobili capiendo mobile pro <eo quod> movetur [moveri Ms.] localiter. Etiam est res distincta a loco in quo movetur mobile.”
Melk, Stiftsbibliothek, Cod. 801, f. 208v-209r: “Alia opinio est ipsius Orem quod ipsa substantia extensa sit met sua magnitudo et non sit accidens ab ea distinctum. Non tamen vult illa opinio negare quin adhuc aliqua magnitudo sit accidens. Patet quia aliqua frigiditas, aliqua albedo et aliqua sensatio. Nam secundum illam opinionem quelibet res extensa extenditur se ipsa intrinsece. Dicendum est consequenter secundum illam opinionem quod penetratio corporum est bene possibilis, etiam magnitudinum. Patet de albedine et dulcedine lactis. Sed penetratio corporum extra se invicem existentium – illa non est possibilis naturaliter loquendo. Et ista opinio respondet ad opinionem magistri Buridani factam de lateribus follis et dicit quod in casu priori posito non sit aliquid resistens [fo vel so add. et del.] positive, sed privative, quia aer inclusus privatur [caliditate add. et del.] frigiditate que ipsum condensaret ut attingeret suam naturalem dispositionem [f. 209r], et tunc aer resisteret cum haberet eandem. Et licet ista opinio sit [sint Ms.] multum probabilis, tamen salvando communem modum loquendi naturalium philosophorum de rarefactione, condensatione et motu [moto Ms.] locali facilius est tenere viam Buridani.” See also f. 291v-292r: “Alia est opinio ipsius Orem dicentis quod in rarefactione sive in condensatione nulla nova quantitas generatur. Nam secundum eum magnitudo non est distincta a substantia magna, et sic [f. 292r] ipse non ponit tales quantitates.”
Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1447 bis 1471 [this should read: 1497]. Acta Facultatis Artium III (UAW Cod. Ph 8), Teil 1: 1447 bis 1471, p. 150, no. 14977.
Joseph Aschbach (1877), Geschichte der Wiener Universität. Zweiter Band. Die Wiener Universität und ihre Humanisten im Zeitalter Kaiser Maximilians I., Wien, Wilhelm Braumüller, p. 450. For Hainczel, including variants of his last name, see Hermann Göhler (2015), Das Wiener Kollegiat-, nachmals Domkapitel zu St. Stephan in Wien 1365-1554, p. 378-379; Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1447 bis 1471 [this should read: 1497]. Acta Facultatis Artium III (UAW Cod. Ph 8), Teil 1: 1447 bis 1471, first mention of Hainczel: no. 10089.
München, BSB, Clm 481, f. 1r-188r (Qu. I.1 is incomplete, missing a little over two pages at the beginning; the manuscript is available online at https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb00124281?page=1); Klagenfurt, Universitätsbibliothek, Pap.-Hs. 74, f. 2r-218r (available online at https://ubdocs.aau.at/pdfjs/web/viewer.html?file=https://ubdocs.aau.at/open/voll/handschriften/AC04835336.pdf); Zwettl, Zisterzienserstift, Cod. 418, f. 1r-249v. The Klagenfurt and Munich manuscripts appear to be closely related, as both contain additions at the bottom of Qu. I.8 that include a list of questions starting with “Item inquire quid sit magnum.” One of the questions to be examined reads (Klagenfurt, f. 29v and Munich, f. 19r, lower margin): “Item an secundum Orem accidens sit magnitudo”. Furthermore, both manuscripts have a list of all Questions contained in the entire commentary at the end (Klagenfurt, f. 217v-218r; Munich, f. 186v-188r).
München, BSB, Clm 481, f. 185r: “finita sexta feria post Michaelem Anno M cccc lx vjto [= October 3, 1466].” The dating is repeated once again on f. 188r, along with the attribution to the author: “M<agister> Hainczel de Memming Anno domini M cccc lx vjto feria quarta ante Colomanni [= October 8, 1466].” For the colophon of the manuscript Klagenfurt, Universitätsbibliothek, Pap.-Hs. 74 (f. 217r), see Mieczysław Markowski (2008), Repertorium commentariorum medii aevi in Aristotelem Latinorum qui in bibliothecis austriacis: Admont, F urt bei Göttweig, Graz, Heiligenkreuz, Klagenfurt, Klosterneuburg, Kremsmünster, Linz, Melk, Salzburg, Sankt Florian, Vorau, Zwettl asservantur, Kraków, Polska Akademia Umiejętności, p. 55.
The explicit and the colophon of the manuscript Zwettl, Zisterzienserstift, Cod. 418 read as follows (f. 249v): “Deus autem gloriosus salvator hominum, consolator mestorum, remunerator bonorum, punitor perpetuus finaliter in nequatia mortali decedentium est omnino independens [corr. ex dependens], immensus, indivisibilis, simplicissimus, absque multiplicitate, diversitate, solicitudine, separatione intrinseca, cui sit laus, honor, potestas per omnia seculorum secula. Amen. Deo gratias 1471° in vigilia nativitatis Marie. Creator et plasmator meus […] Amen. Per manus Ade Wagner de Hannbach [or Haumbach?] illis temporibus scolaris [scolarem Ms.] alme universitatis studii wyennensis. Sancta Helena. W. S. W.” Regarding Adam Wagner (also Wagnar) de Hannbach, see Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1447 bis 1471 [this should read: 1497]. Acta Facultatis Artium III (UAW Cod. Ph 8), Teil 1: 1447 bis 1471, nos. 16917 and 17025. Further dating of the Zwettl manuscript to the year 1471 can be found on f. 155v (“Sequitur quartus liber 1471°”) and on f. 187v (“Sequitur quintus liber phisicorum 1471”). The author is named on the front cover page as follows: “Collecta super 8 libros physicorum M<agistri> Martini [corr. ex Henrici] Hainczel [The h is faded] de Memming.” For the Zwettl manuscript, see Mieczysław Markowski (2008), Repertorium commentariorum medii aevi in Aristotelem Latinorum qui in bibliothecis austriacis [...] asservantur, p. 53-54; Mieczysław Markowski (1998), “Burydanizm w nie znanym wiedeńskim komentarzu do Fizyki Arystotelesa w kodeksie 418 Stiftsbibliothek w Zwettl”, Studia Mediewistyczne 33, p. 195-200.
In this and the following quotations from Hainczel’s Physics commentary, “K” stands for the Klagenfurt Manuscript, “M” for the Munich Manuscript, and “Z” for the Zwettl Manuscript. K, f. 30r-v; M, f. 20r; Z, f. 29r: “Alia <est> via de quantitate sive extensione probabilior quod magnitudo sit res met [om. K] magna [K, f. 30v] et non distincta a substantia, et tunc res magna [et non distincta a substantia, et tunc res magna om. K] est [et K, Z] sua magnitudo et [om. Z] habet [habent Z] se ipsa partes extra partes situaliter. Et tunc difficultates mote secundum viam precedentem de ablatione magnitudinis non habent [habet K, M] locum. Motivum illius opinionis est quia omnia possunt facilius salvari sic dicendo quam alio modo.” For Hainczel’s assessment of this view as the more probable one, see also the second quotation in the following footnote.
In his introductory remarks at the beginning of Qu. IV.11, Hainczel briefly presents the views of Buridan and Marsilius and then mentions a third view (K, f. 144v; M, f. 121v; Z, f. 175r): “Tertia est magistri Nicolai Orem qui tenet quod rarefactio non fiat per nove quantitatis adgenerationem, quia non ponit [posuit Z] magnitudinem distinctam contra substantiam, sed dicit eam fieri per partium [ad invicem add. et del. M] elongationem.”
See also the following quotation (K, f. 148r; M, f. 124v; Z, f. 178v): “Alia est via magistri Nicolai [om. K] Orem qui [que Z] dicit rarefactionem fieri per solum motum localem scilicet per elongationem partium rarefactibilis ab invicem, et condensatio per approximationem, et igitur [ibi Ms.] non generatur quantitas quia quantitas non est distincta a substantia. Et secundum hunc modum partes prius distantes et mediate postea [post Z] plus distabunt, e converso [eiusdem (loco ‘e converso’) K] in condensatione. Sed tam in condensatione quam in [om. M] rarefactione omnes partes prius immediate postea [post Z] etiam erunt immediate, et etiam omnes prius [posterius K] mediate postea etiam erunt mediate [om. K], licet plus vel minus distent. Et sic non sequitur fieri vacuum vel penetrationem. Unde si bipedale [pipedale K] rarefiat ad quadrupedale, medietas primi pedalis recedit a loco in quo est per unum pedale, id est partes eius tantum elongantur quod postea fuerit [fiunt K, M] pedalis magnitudinis [maius K], et secunda medietas similiter extenditur pedaliter. Et illa via est magis probabilis, et non sunt multiplicanda entia sine necessitate.”
K, f. 29r; M, f. 19r; Z, f. 27v: “Corollarium. Nulla substantia est magnitudo. Similiter nulla [One would actually expect: ‘sed illa est falsa’; perhaps it is a copying error] magnitudo est distincta a re magna. Prima pars est conclusio prima [prima conclusio Z] Buridani et [om. K, Z] secunda pars probatur quia magnitudo per se etiam [etiam per se Z] est res [corr. ex re M] magna, et sic esset [corr. ex illeg. M; est Z] distincta a se ipsa [et cetera add. M]. Corollarium. Secundum omnes illa est vera: ‘magnitudo est [substantia add. et del. M] distincta a substantia magna’ [In the sense of: some magnitude is distinct from the substantia magna]. Similiter secundum omnes illa est falsa: ‘magnitudo est distincta a re magna.’ Primum patet de magnitudine secundum Buridanum et secundum [om. Z] Orem de albedine. Secundum patet propter distributionem huius termini ‘re magna’ [magna re K] [This means that the magnitude itself is also a res magna, but of course, it is not distinct from itself].” Explanation of “et secundum Orem de albedine” (“and according to Oresme regarding whiteness”): Since according to Ockham the magnitude of a quality is the quality itself, which is distinct from the substance, one can say that the statement “magnitudo est distincta a substantia magna” is also true for Ockhamists, because it is to be interpreted in the sense of “some magnitude is distinct from the substantia magna.”
Wien, ÖNB, Cod. 5506, f. 1v-208r; colophon (f. 208r): “Amen et cetera. Et sic est finis. In vigilia ascensionis 54° [or 59°].”
Wien, ÖNB, Cod. 5506, f. 47r-v: “Est tertia via N<icolai> [add. sup. lin.] Orem ut patet in primo physicorum et primo de generatione [de augmentatione add.] de [add. in marg.] rarefactione [add. in marg.] que tenet quod rarefactio solum fiat per motum localem partium rarefactibilis scilicet per elongationem partium rarefactibilis a centro eius [add. sup. lin.] et ab invicem et condensatio fiat per oppositum, scilicet per appropinquationem partium condensabilis ad invicem et ad centrum eiusdem, et non per adgenerationem nove quantitatis neque corruptionem eiusdem. Et fundatur in hoc quod quantitas, id est dimensio sive magnitudo, non sit distincta a substantia aut qualitate magna <sive> quanta, sed magnitudo substantie sit substantia magna. Et videtur primo physicorum quod quelibet res habens partem extra partem situaliter est sua magnitudo. Et sic isto modo rarefactio et condensatio sunt possibiles per solum motum localem sine adgeneratione nove quantitatis ita quod in [f. 47v] rarefactione partes prius distantes et mediate postea [vel posterius] plus distabunt sine generatione quantitatis et in condensatione partes prius distantes postea [vel posterius] minus distabunt et tam in rarefactione quam condensatione omnes partes que prius fuerunt immediate ad invicem manebunt immediate s... [illeg.] <et> in rarefactione erunt plus mediate, sed in condensatione erunt minus mediate, ita quod rarefactio fit per solam elongationem et recessum partium rarefactibilis ab invicem et a centro, sed condensatio fit per solam approximationem partium condensabilis ad invicem et centrum. Et videtur via probabilior aliis <scilicet> Buridani et Marsilii quia non sit multiplicare [multiplicat Ms.] entia sine necessitate. […] Respondetur primo ad questionem quod ipsa est simpliciter vera secundum omnes opiniones <id> est Buridani, Marsilii et N<icolai> [add. sup. lin.] Orem quia tam secundum Buridanum quam Marsilium rarefactio fit per nove quantitatis adgenerationem facientis partes rarefactibilis plus distare et secundum Buridanum precedens quantitas manet in rarefactione cum sequenti, sed secundum Marsilium non, sed infinite producuntur quantitates [add. in marg.] tempore rarefactionis et quelibet solum instantanee durabit, et nulla manet nisi ultime introducta. Sed secundum N<icolaum> Orem rarefactio non fit sic per nove quantitatis adgenerationem nec quantitas talis est distincta, sed solum per motum localem scilicet elongationem partium ab invicem et a centro, sed condensatio fit per approximationem earundem partium ad invicem et ad centrum.” The reference “ut patet in primo physicorum“ and later again „et videtur primo physicorum“ in the first quotation probably indicates that the author has discussed the (purported) view of Oresme in the corresponding Quaestio of the 1st book. Unfortunately, the first three books are missing.
See the quotation in fn. 189 and the second quotation in fn. 190.
K, f. 29v; M, f. 19v; Z, f. 28r: “Item tunc sequitur quod [om. Z] si auferretur magnitudo rei quod tunc talis [nec add. et del. M] res nec esset divisibilis nec indivisibilis. Non indivisibilis quia haberet adhuc medietates, nec divisibilis quia omnis divisio saltem continui est ratione extensionis, et ablata magnitudine talis res non erit amplius extensa. Item totale [tale K; corr. ex tale M] corpus post ablationem magnitudinis non esset in loco nec alicubi [alicui K] esset. Similiter non videtur quomodo partes illius [talis M] corporis haberent se ad invicem et ad locum.”
K, f. 30r; M, f. 19v; Z, f. 28v: “Ad tertium dicendum [om. K] quod tale corpus in casu argumenti non esset magnum nec [neque K] continuum saltem accidentale, licet esset continuum essentiale, et adhuc partes essent unite ad invicem et sibi continuate continuitate non accidentali sed essentiali [essentiale K]. Pro quo notandum [nota M] quod continuum essentiale est res habens diversas partes constituentes [continuentes K] unum simpliciter. Et continuitas talis rei in re est ipsa res met continua ut magnitudo, materia, compositum [compositum, materia K] et cetera [et cetera om. K, Z]. Sed continuum accidentale est unum simpliciter habens partes extra partes ratione magnitudinis extendentis, vel [corr. ex sive M] est res se ipsa habens partes extra partes [ratione magnitudinis… partes extra partes om. Z] situaliter, et talis continuitas est accidens distinctum a substantia, scilicet ipsa magnitudo. Et sic ad argumentum negando argumentum quod non esset divisibile. Et si dicitur: divisio est ratione magnitudinis, dicendum est [om. M, Z] quod divisio continui accidentalis est ratione magnitudinis, sed non oportet quod hoc sit verum de omni continuo [corr. ex continuum M]. Unde continuum in genere est ens divisibile cuius omnes partes simul faciunt unum simpliciter vel cuius partes [om. K] copulantur ad terminum communem, et sic ramus pro una parte aridus et pro [om. K, M] alia viridis non est continuum quia non est unum simpliciter.”
K, f. 30r; M, f. 20r; Z, f. 28v: “Ad quartum [consequenter K, M (loco ‘ad quartum’)] dicitur quod tale corpus in casu posito est in loco definitive et non commensurative. Dicitur autem res esse [om. Z] in loco definitive quia continetur in illo loco et non in alio, sed commensurative res dicitur [dicitur res M] esse in loco que est in loco [que est in loco om. K, Z] secundum partes situaliter extra invicem correspondentes partibus loci. Consequenter dicitur quod tale corpus non haberet partes extra partes situaliter ratione cuius [cuius ratione K, M] non dicitur esse in loco commensurative, sed haberet partes habentes ordinem ad partes loci ita quod respectu loci una pars esset sursum [sive (?) add. Z], alia deorsum, sed nulla pars talis corporis respectu alterius esset sursum vel deorsum quia tunc caput [corr. ex capit Z] non plus distaret a pedibus quam [a add. K] genua [genuis K]. [This probably means that with a mere distinction between above and below, without specifying by reference to a space how much one thing is further above or below something else, no distance indications are possible. In this case, the head is above the feet, and the knees are also above the feet, but from a simple “above,” it is not clear that the head is significantly more above the feet than the knees.] E converso autem sit [fit Z] de corpore Christi sub speciebus in sacramento altaris cuius partes habent ordinem inter se quia magne sunt, sed non in ordine ad locum quia non commensurantur loco.”
Marsilius of Inghen (1521), Marsilii inguen Doctoris resolutissimi abbreviationes super octo libros physicorum Aristotelis, f. 19vb, “ad novam” and “ad decimam”.
K, f. 30r; M, f. 20r; Z, f. 29r: “Consequenter notandum [om. M, Z] <quod> dicitur secundum Marsilium quod tale corpus conflueret ad punctum indivisibile quia tunc <partes> non haberent [haberet Z] resistentiam et appetunt [appareant K] se [corr. ex seu Z] unire, igitur [om. Z]. Corollarium. Si tale esset calidum ut 6 [esset Z] ablata [ablate K] magnitudine non fieret [esset K] infinite calidum quia licet partes caliditatis unirent se quoad situm, tamen non [non tamen K] intensive quia adhuc quelibet pars caliditatis maneret in suo subiecto et non penetrarent se mutuo quod tamen requiritur ad intensionem. Nec sequitur secundum Marsilium quod partes iam stent violente quamvis posterius [postea K, M] confluerent [confluerunt K] quia [om. K] adhuc appetunt sic stare propter melius posse agere. Probabilius tamen dicitur quod partes manerent [maneant K] in consimili situ ita quod non confluerent [confluerunt K] nec propter solam corruptionem quantitatis partes [par K; om. Z] condensantur vel confluunt, sed propter compressionem, modo ibi non esset comprimens.”
K, f. 101v; M, f. 84r; Z, f. 126v: “Alia est via [via est Z] Orem et originaliter Occam [etiam K, Z] qui dicit motum localem esse mobile met, et hec via respondet ad motiva Buridani. Ad primum de [et K] continuatione universi [corr. ex ursi Z] dicit [dicitur Z] quod illud totum moveretur circulariter et localiter, et licet non haberet se aliter et aliter ad aliquid extrinsecum [et add. et del. K] nec ratione intrinseci nec ratione habitudinis partium, tamen haberet se aliter et aliter in ordine ad locum imaginarium secundum accessum vel [et Z] recessum.” The refutation of further arguments by Buridan follows after this. For the argument by Buridan mentioned in this quotation, see Chapter 3 above.
K, f. 102r; M, f. 84v; Z, f. 127r: “Motivum illius vie [What is meant is the purported view of Oresme] est quia deus potest ponere successive mobile de uno loco in alium absque hoc quod velit aliquid novi produci. Etiam frustra multiplicantur entia sine necessitate.” Cf. the detailed discussion on this in Martinus de Gugugeya’s Physics commentary (München, BSB, Clm 19675, f. 87v; see Chapter 6).
Platerberger (also Platterberger, Platenberger, Platerwerger) was born in Nuremberg and enrolled at the University of Vienna in 1442. In 1444, he became a Bachelor of Arts, in 1452 a Licentiate of Arts, and in 1454 a Master of Arts. Regarding Platerberger’s university career, see Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1416 bis 1447. Acta Facultatis Artium II, first mention of Platerberger: no. 8617; Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1447 bis 1471 [this should read: 1497]. Acta Facultatis Artium III (UAW Cod. Ph 8), Teil 1: 1447 bis 1471; Harald Berger (2025), “Heinrich Platerberger aus Nürnberg. Ein Wiener Professor der zweiten Hälfte des 15. Jahrhunderts”, in: Thomas Csanády & Erich Renhart (eds.), Libri Voravienses. Studien zur Bibliothek des Augustiner Chorherrenstifts Vorau, Graz, Uni-Press, p. 219-239, at p. 224-226; Guy Guldentops (2015), “The Concise Groundwork of Moral Philosophy: An Anonymous Thomist-Buridanist Opusculum”, Recherches de Théologie et Philosophie médiévales 82, p. 89–193, at p. 102-104.
Kremsmünster, Benediktinerstift, CC 52, f. 1r-160v (hereinafter “Kr”); Melk, Benediktinerstift, Cod. 901, p. 151-600 (hereinafter “Me”); Salzburg, Erzabtei St. Peter, Benediktinerstift, Bibliothek, b V 11, f. 1r-274r (hereinafter “Sa”); St. Florian, Augustinter-Chorherrenstift, Cod. XI 635, f. 1r-174v. The St. Florian manuscript is incomplete; the text breaks off towards the end of the fourth of the five articles of the compendium (see Harald Berger [2025], “Heinrich Platerberger”, p. 232). Platerberger’s “Philosophicae veritatis compendium” is also referred to in Kr (f. 1r) as “Fundamentum seu compendium philosophiae naturalis” and in Sa (f. 1r) as “Compendium philosophiae naturalis.” The manuscripts Kr, Me, and Sa were used for citations from Platerberger’s “Compendium.” Berger mentions three further manuscripts of Platerberger’s “Compendium,” including Kremsmünster, Stiftsbibliothek, CC 134, f. 164r–210v, and München, BSB, Clm 2839, f. 99r–123r and 123v–124v (schemata); see Harald Berger (2025), “Heinrich Platerberger,” p. 231–232. However, since these texts differ considerably from Platerberger’s “Compendium” in both content and length (cf. footnote 210), in my opinion they more likely represent Platerberger’s “Fundamentum philosophiae naturalis,” as is also noted on f. 164r of the Kremsmünster manuscript.
Kr, f. 154vb; cf. Hauke Fill (2000), Katalog der Handschriften des Benediktinerstiftes Kremsmünster, Teil 2: Zimeliencodices und spätmittelalterliche Handschriften nach 1325 bis einschließlich CC 100. Katalogband, Wien, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften (Österreichische Akademie der Wissenschaften, phil.-hist. Klasse, Denkschriften 270; Veröffentlichungen der Kommission für Schrift- und Buchwesen des Mittelalters II,3,2), p. 283-284. Regarding Andreas Ungarus, see Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1447 bis 1471 [this should read: 1497]. Acta Facultatis Artium III (UAW Cod. Ph 8), Teil 1: 1447 bis 1471, nos. 14685 and 14790. In the faculty records, Hor and Örr are specified as the respective places of origin for Andreas Ungarus.
Me, p. 600.
Kr, f. 26vb; Me, p. 217; Sa, f. 42v: “Est tamen [om. Kr] alia opinio probabilis [om. Sa] Nicolai [Nicolaij Kr] Orem et Wilhelmi [Wilhelmus Me] Occam [Okam Me; Occan Sa] quod quelibet res magna sit [est Kr] sua magnitudo quia non sunt [om. Kr] entia multiplicanda [multiplicanda entia Kr; Sa] sine necessitate.” Kr, f. 110ra; Me, p. 450; Sa, f. 187v: “Dubitatur an rarefactio et condensatio sint motus substantiales vel accidentales. Respondetur secundum Aristotelem, Buridanum [Buridanum, Aristotelem Kr], Marsilium et Landorium quod sint motus accidentales quia rarefactio in re est generatio nove quantitatis [qualitatis Me], condensatio vero est corruptio quantitatis, modo quantitas est accidens. Sed secundum Orem et Occam qui dicunt [qui dicunt om. Me] quod quelibet res magna sit sua magnitudo, tunc rarefactio substantie [substantiale Me] est motus substantialis, sed rarefactio accidentis est motus accidentalis, quia in re est quantitas, modo quantitas est res met magna.” Kr, f. 112vb; Me, p. 457; Sa, f. 193r: “Tertia opinio est Nicolai [Nicolaij Kr] Orem quod quantitas sit res met magna et quod rarefactio non fiat per nove quantitatis [quantitatis nove Sa] adgenerationem [generationem Sa] nec condensatio [corr. ex condensationem Me] per quantitatis corruptionem, sed rarefactio fiat [fieret Kr, Sa] per hoc quod partes extremales que prius minus distabant a parte centrali postea [post Me] magis distant.” Kr, f. 114ra; Me, p. 460; Sa, f. 195r: “Dubitatur quis sit modus rarefactionis secundum Nicolaum [om. Me] Orem qui tenet quod magnitudo sit res met magna et rarefactio non fiat per nove quantitatis generationem.” Kr, f. 114va; Me, p. 462; Sa, f. 196r: “Sed tamen est alia opinio Wilhelmi Occam et Nicolai [corr. sup. lin. ex n Me; om. Sa] Orem quod motus localis sit in re illud quod movetur localiter ita videlicet quod omnis res que movetur localiter est suus motus localis.”
Kr, f. 114vb; Me, p. 462; Sa, f. 196r: “Sed tamen [om. Kr] illa [om. Sa; hec Kr] via est contra Aristotelem tertio [tertii Sa] physicorum, qui dicit [Phys., III.3.202a13–14] quod motus localis est [sit Sa, Kr] subiective in mobili. Modo compositum substantiale [om. Me] esset motus localis, et tamen [om. Kr, Me] non esset [est Kr, Sa] in aliquo subiective. Etiam secundo de anima dicit quod motus sit sensibile commune.”
Kr, f. 26vb; Me, p. 217; Sa, f. 42v: “Consequenter dicendum est [est dicendum Kr; Sa] quod aer taliter [realiter Me] complexionatus in folle resistit cum tali qualitativa [qualificativa Kr] dispositione disconvenienti [attramento alio corr. in sibi convenienti Me]. Licet enim aer appetat [appetit Kr] esse minor, tamen cum alia dispositione sibi convenienti [disconveniente Kr; disconvenienti Sa]. In simili <homo> habens pedem inflatum appetit [appeteret Sa] habere minorem, sed non cum violenta [atramento alio corr. ex illeg. Me] compressione que est dolorosa et cetera [et cetera om. Kr, Sa]. Vel potest dici et melius quod in tali casu nulla sit resistentia positiva sed privativa propter defectum instrumenti condensantis.”
Compare the quotation in the previous footnote with Hainczel (see the quotation in fn. 135) and Praha, Národní knihovna České republiky, IV F 18, f. 17r: “Ad hoc [i.e. Buridan’s bellows argument; see Chapter 2] potest dici uno modo quod aer resistit et hoc ideo quia aer est nimium calefactus, et si aer fieret minor, tunc caliditas eius plus posset agere in aerem corrumpendo aerem. Nam si aer condensaretur cum illa qualitativa dispositione sub qua est ita extensus, tunc caliditas et alie qualitates venirent [corr. ex veniunt] ad materiam magis densam [corr. ex extensam] in qua essent maioris [aptilitatis add.] activitatis quam in materia rara quia virtus [corr. sup. lin. ex ista] unita fortior est quam sit dispersa. Et ergo si condensaretur aer cum illa qualitativa dispositione, ille qualitates fierent tante activitatis quod statim corrumpere<n>t aerem, et igitur aer rarefactus resistit ne condensetur tali qualitativa dispositione manente. Sed bene appetit aer esse sub minori quantitate cum alia [corr. in marg. ex cum minori] dispositione qualitativa scilicet sibi conveniente. Exemplum in simili de cognoscentibus: Si enim homo habuerit pedem multum inflatum et tumescentem qui [corr. ex quam] doleret, talis homo non appetit pedem esse minorem [cum add. et del.] sub illa dispositione qualitativa tumefaciente et inflante que est in pede, ut patet manifeste quia cum pes per aliquid comprimitur utique valde intense dolet, et quanto plus comprimitur de tanto plus dolet quia tempore compressionis vel compressione facta qualitates disconvenientes plus agunt quam alias. Sic etiam in proposito potest dici quod aer met resistat quia si fieret minor, qualitates ipsius plus agerent ad corruptionem ipsius.” (For the continuation of this quotation, see fn. 172.)
The following two manuscripts were used: Kremsmünster, Benediktinerstift, CC 134, f. 164r-210v, dated to 1474; München, BSB, Clm 2839, f. 99r-123r (dated to 1499; digitized version available at https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb00134377?page=,1). For the topics of rarefaction, quantity, or magnitude, see Kremsmünster, CC 134, f. 186r-187r; München, Clm 2839, f. 112r-112v; for local motion, see Kremsmünster, CC 134, f. 187r-191r; München, Clm 2839, f. 112v-115r.
Kremsmünster, Benediktinerstift, CC 134, f. 187r.
Graz, Universitätsbibliothek (hereinafter abbreviated as “UB”), Ms 957, f. 1r-147r (digital copy: https://unipub.uni-graz.at/obvugrscript/content/pageview/6570666). Vienna references are derived from the following passages: f. 83v, l. 19, 23, and 26: “turris sancti Steffani” (see also f. 88r, l. 7 and 8); ibid., f. 62v, l. 7-8: “Sortes mutans se instantanee a Wienna ad Romam”.
Graz, UB, Ms 957, f. 15r-15v: “Alia est opinio Magistri Nicolai Orem qui dicit quod substantia magna sit met sua magnitudo et non res superaddita. Et sic diceretur ad questionem eam concedendo. Et motivum suum est quia non sunt plurificanda entia sine necessitate, sed omnia possunt salvari non ponendo magnitudinem esse distinctam a substantia magna, igitur et cetera. Et ad Aristotelem respondet qui dicit: ‘Si quantitas et substantia sunt’ et cetera [Phys., I.2.185b3-4], dicit quod Aristoteles voluit tantum quod quantitas et substantia essent duo secundum rationem et non secundum rem. Vel dicitur quod fuerit alterius opinionis, tamen primum est melius. Et ad motivum Buridani de folle respondetur quod ipse aer in tali casu sic repugnat stante illa qualificativa dispositione, nam si fieret minor, tunc caliditas et alia accidentia essent in materia densiori [tensiori Ms.] et per consequens fortius agere<n>t et tandem posse<n>t corrumpere aerem. Ideo aer sic complexionatus resistit. Vel dicitur et melius quod nullum resistens sit ibi positivum, sed bene privativum, ut defectus frigiditatis ex quo talis est mater condensationis. Corollarium secundum Orem. Non omnes magnitudines sunt eiusdem [f. 15v] speciei, quia magnitudo Sortis et magnitudo asini non sunt eiusdem speciei quia [l add. et del. Ms.] magnitudo Sortis est ipse Sortes met, sed magnitudo asini est asinus.”
Cf. Praha, Národní knihovna České republiky, IV F 18, f. 17r-17v (see the quotations in fns. 172 and 209); Melk, Stiftsbibliothek, Cod. 1097, p. 248-249; Hainczel (see the quotation in fn. 135); and Platerberger (see the quotation in fn. 208).
Graz, UB, Ms 957, f. 95r: “Ulterius sciendum quod secundum Orem rarefactio illo modo est possibilis videlicet quod solum fit per motum localem ita quod non fit per nove quantitatis adgenerationem, et sic secundum eum nulle partes que prius non distabant distabunt facta rarefactione, et quecumque partes que prius erant immediate, posterius etiam erunt immediate [in mediate Ms.].”
Graz, UB, Ms 957, f. 63r-v: “Sed moveri localiter secundum Orem est aliter et aliter secundum se [se secundum Ms.] habere prius et posterius quantum est ex parte sui sic quod non potest percipi aliter et aliter se habere nisi percipiatur mutatio situs secundum propinquitatem vel distantiam secundum se vel partes suas ad aliam rem veram vel imaginariam. [f. 63v] Ad questionem respondetur secundum Orem quod est falsa quia nullus motus localis est distinctus a mobili, sed omnis talis in re est ipsum mobile quod movetur localiter. Ratio sua est ista quia non sunt multiplicanda entia sine necessitate, sed omnia possunt sufficienter salvari in philosophia dicendo quod motus sit mobile met et non accidens superadditum, igitur et cetera. […] Corollarium. Ista auctoritas Aristotelis – motus consistit in continuo fieri et corrumpi – intelligitur sic secundum Orem: ad hoc quod aliquod mobile moveatur localiter tantum requiritur quod continue habet se <aliter> prius et posterius. Ultimo dicendum est secundum Orem quod nulla datur res pure successiva nec motus celi nec tempus quia secundum Orem motus celi est celum met. Sic etiam tempus in re est motus in celo, et sic tempus est celum.” For Ockham’s view “that time, in the strict sense, is the motion of the heavenly sphere that moves the fastest,” see Marilyn McCord Adams (1987), William Ockham, Vol. 2, p. 885 (quotation) and p. 893.
Graz, UB, Ms 957, f. 64r: “Item una ratio Buridani est quod motus sit distinctus et cetera quia dicit Buridanus: ponatur quod deus continuet omnia ad invicem et faciat unum continuum accidentale, tunc deus potest illud movere sine omni extrinseco quia ponatur quod omnia extrinseca amoveantur ad imaginationem, adhuc [et add. sup. lin.] <movetur et tale moveri> non est ex alio nisi quia aliquid de novo in eo est genitum quod est distinctum ab eo, <et> non ab extrinseco quia, ut supponit casus, <hoc est ad imaginationem totaliter circumscriptum>, igitur et cetera. Sed Orem ad illam rationem dicit quod adhuc possit imaginari aliquod extrinsecum <ad> quod tale continuum habet se aliter et aliter per modum accessus et recessus. Corollarium. Motus est de essentia termini ad quem, et hoc secundum Orem, id est motus capit denominationem specificam a termino ad quem et hoc [adhuc Ms.] quando movetur ad talem terminum. Corollarium. Sed d<iceres>: Partes motus non sunt simul ibi. Respondetur quod illud [corr. ex ad] dictum velit tantum quod alteritas motus non semper est consimilis et cetera.”
Graz, UB, Ms 957, f. 64v-65r (Qu. III.8): “Ulterius sciendum secundum Orem loquendo de necessitate naturali tunc questio particulariter est vera quia datur certus motus localis qui de necessitate habet terminos positivos ut patet de motu celi qui non potest non habere terminos positivos ex quo celum naturaliter non potest non esse. [According to the principle “motus est mobile,” the local motion of the heavens is the heavens, and these are naturally imperishable.] [f. 65r] Sed tenendo Orem et loquendo de [add. sup. lin.] sphera generabilium et corruptibilium et item naturaliter, tunc questio est iterum falsa quia nullus motus localis de necessitate naturali habet terminos positivos, cum quilibet talis naturaliter non potest esse post [per Ms.] eius desitionem aut ante eius inceptionem. Sed questio conceditur ad hunc sensum secundum Orem: Omnis motus localis qui fit in sphera generabilium et corruptibilium de necessitate naturali habet terminos positivos in tantum quod est in rerum natura.”
Graz, UB, Ms 957, f. 68v (Qu. III.11): “Item tenendo Orem videlicet quod motus sit mobile met tunc definitio sic intelligitur: motus est actus moventis vel mobilis existentis in continua et actuali adquisitione vel deperditione [plus add.] de tali actu simpliciter vel secundum quid. Unde secundum Orem mobile adquirit motum licet nullum motum adquirit. Vel dicitur sic addendo hoc: vel hoc est mobile aliter se habens secundum prius et posterius taliter quod [quia Ms.] non potest percipi aliter et aliter se habere nisi in ordine ad aliquod extrinsecum.” Ibid., f. 69v: “Et definitio debet exponi secundum Orem <sic>: est ens quod continue habet se aliter et aliter secundum prius et posterius. Sed moveri secundum ipsum ut in tertio est rem se habere aliter et aliter secundum prius et posterius taliter quod non potest percipi aliter se habere nisi ad aliquod extrinsecum verum vel imaginarium et cetera.”
Graz, UB, Ms 957, f. 69v (Qu. III.12): “Sed secundum Orem vel Occan questio est simpliciter falsa quia instantia est de toto composito quod movetur localiter et tamen nulli inheret. Sed ipsi concedunt sic quod ille terminus ‘motus’ predicetur accidentaliter <et> denominative et cetera de ly ‘mobile’ ut illa est accidentalis: ‘mobile est motus.’ Corollarium secundum Orem: omnis motus qui fit mere naturaliter dempto motu locali substantiali <et> augmentativo [augmentatur Ms.] est subiective in mobili ut patet de generatione.” Ibid., f. 70r: “Et secundum Buridanum ly ‘in’ in titulo questionis dicit circumstantiam accidentis ad subiectum id est circumstantiam inhesionis. Sed secundum Orem importat circumstantiam cause formalis vel inhesionis vel sensum intransitivum et cetera.”
München, BSB, Clm 6029, f. 1r–329v; ibid., f. 329v: “Qui [i.e., God] fratrem Gregorium in Ebersperck professum pro tunc in almo gimnasio wiennensi morantem salvum in finem libelluli huius diligenter atque attente collecti conservavit. Qui prefatum finem attingere ex sua pietate voluit. In profesto principis gloriosi archangeli Michaelis. [...] Anno d. M cccc° lxxxxj° 28 septembris.” There are three references to St. Stephen’s Cathedral in Vienna: turris S[ancti] Steffani (Clm 6029, f. 145r), turris S[ancti] Steffani (f. 146r), T[urris] S[ancti] S[tefani] (f. 146v). See also Mieczysław Markowski (1981), Buridanica, p. 57-58, regarding this manuscript.
See Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1471 bis 1497. Acta Facultatis Artium III (UAW Cod. Ph 8), Teil 2: 1471 bis 1497. Personen-Nennungen im Zusammenhang mit Prüfung, Graduierung und Verteilung der Vorlesungsthemen. Nr. 16528 bis 21914. Texterfassung: Andreas Bracher, Wien (downloadable at https://phaidra.univie.ac.at/detail/o:217), nos. 20821 and 21263.
Cf. Stefan Kirschner & Andreas Kühne (2015), “The Decline of Medieval Disputation Culture and the ‘Wittenberg Interpretation of the Copernican Theory’”, in Wolfgang Neuber, Thomas Rahn & Claus Zittel (eds.), The Making of Copernicus. Early Modern Transformations of a Scientist and His Science, Leiden/Boston, Brill, p. 13-41; Olga Weijers (2010), “The various kinds of disputation in the faculties of arts, theology and law (c. 1200–1400)”, in Marion Gindhart & Ursula Kundert (eds.), Disputatio 1200–1800. Form, Funktion und Wirkung eines Leitmediums universitärer Wissenskultur, Berlin/New York, Walter de Gruyter, p. 21-31, at p. 31.
This concerns, for example, the passages cited in fns. 226 and 227 from München, BSB, Clm 6029, f. 33v. For the Physics commentary in the codex München, BSB, Clm 24872, see Chapter 4.6.6.
München, BSB, Clm 6029, f. 34v: “Magnum secundum Buridanum substantiale est magnum quod est substantia. Magnum secundum Buridanum accidentale est magnum quod est accidens ut albedo et cetera. Magnum secundum Orem substantiale est magnum quod est substantia ut forma. Magnum secundum Orem accidentale est magnum quod est accidens ut albedo.” To say the least, it is peculiar that form is cited as an example of a “magnum secundum Orem substantiale,” especially since it is a fundamental principle of Aristotelian natural philosophy that even a substantial form is not a substance.
For example, the explanation for the magnum substantiale compositum (München, BSB, Clm 6029, f. 34v) is as follows: “quod sibi vel parti eius inheret ut magnitudo,” which makes no sense and rather indicates that some content has become mixed up or omitted. Generally, other conceptual distinctions were common, such as the distinction between magnum essentialiter and magnum accidentaliter, as seen in Hainczel (K, f. 29r; M, f. 19r; Z, f. 27r; for the manuscripts, see above, fns. 186 and 189): “Magnum autem [sed magnum Z] capitur dupliciter: uno modo essentialiter, et tunc est res divisibilis [extensive add. M] in plures partes extensive [om. M] sine magnitudine extendente. Sed magnum accidentaliter est res divisibilis [extensive in plures partes sine magnitudine add. et del. M] habens partes extra partes situaliter per magnitudinem sibi inherentem vel coassistentem vel est met talis quantitas sic habens partes.” Another popular distinction was between magnum primarium and magnum secundarium, which can also be found in the text discussed here (Clm 6029, f. 33v): “Magnum est duplex. Magnum primarium est res habens se ipsa intrinsece et essentialiter partes extra partes et non per aliquod sibi additum. Et tale magnum non est distinctum a magnitudine et proprie est magnitudo. Magnum secundarium est cui vel parti eius inheret vel coassistit magnitudo. Et tale est distinctum a sua magnitudine.”
München, BSB, Clm 6029, f. 33v (partly in margine): “Magnitudo secundum Buridanum est accidens nature permanentis habens partes extra partes natum extendere de sui natura. […] Corollarium. Magnitudo secundum Buridanum est accidens distinctum a substantia magna per quod substantia est extensa, vel accidens se ipso habens partes extra partes situaliter, essentialiter et intrinsece se ipso.” The second part of the sentence (“vel accidens” ...) means that magnitudo, which itself is also a res magna, intrinsically and essentially possesses partes extra partes situaliter, i.e., extension; otherwise, one would have to assume that magnitudo would become a res magna through another magnitudo, resulting in an infinite regress. Ibid., f. 34r: “Nota. Magnitudo secundum Buridanum et Marsilium. Magnitudo est accidens existens dimensio que se ipsa habet partes extra partes situaliter ratione cuius subiectum suum et alia sibi coassistentia habent partes extra partes situaliter.” Ibid., f. 34r: Item ad questionem [Qu. I.8: Utrum omnis res extensive et situaliter habens partes extra partes sit sua magnitudo] secundum [ma add. et del.] Buridanum quod sit falsa et probabilius est quod magnitudo sit accidens distinctum a substantia magna quia est unum principium quod omne illud quod advenit alicui rei post suum esse completum est accidens, sed sic est de magnitudine, ergo et cetera.”
München, BSB, Clm 6029, f. 201r: “Corollarium. Secundum Marsilium et Orem omnis [mo add. et del.] rarefactio est motus [add. in marg.] accidentalis. Sed secundum Ocam qui tenet quod res magna sit magnitudo met tunc est substantialis motus.”
The emphasis here is on “every” (omnis rarefactio), because there are cases in which, even under the Ockhamist assumption of equating extension with the extended, a rarefaction can be described as motus accidentalis, albeit with a different meaning. See the second quotation from Platerberger’s “Compendium” in fn. 206 for more on this.
München, BSB, Clm 6029, f. 202r: “Sed Orem et eum sequentes dicunt qui tenent quod non oportet quantitatem distinctam ponere a substantia quanta: Rarefactio non fit per nove quantitatis adgenerationem, sed fit per solum motum localem partium extremalium a partibus centralibus.” The sentence is obviously grammatically incorrect at the beginning. Perhaps the following was intended: “Secundum [sed Ms.] Orem et eum sequentes [dicunt add.] qui tenent quod non oportet quantitatem distinctam ponere a substantia quanta, rarefactio non fit […]”. Of course, this does not change the content in any way.
München, BSB, Clm 6029, f. 145r: “An motus localis sit substantia vel accidens. Respondetur quod aliquis <motus localis> est substantia ut quando lapis movetur tunc est substantia secundum Orem et actio [lege Occam]. Et quando accidens movetur localiter secundum eos est accidens ut motus albedinis deorsum est ipsa albedo met.”
München, BSB, Clm 6029, f. 145v: “Si modus Occam staret sequeretur quod idem esset motus naturalis et violentus. Probatur quia quando lapis movetur sursum est violentus et deorsum est naturalis. Respondetur quod ipse concedit secundum suam viam quia dicit quod motus naturalis et violentus differant solum ratione et non re. Item motus est subiective in mobili – Aristoteles tertio physicorum –, et illa non potest salvari nisi motus sit accidens. Respondetur secundum Occam: motus est subiective in mobili, et ille terminus ‘motus’ predicatur denominative de termino sequente mobile ut ‘Sortes est motus’” (see also the explanations in Jean Buridan [2016], Quaestiones super octo libros Physicorum Aristotelis (secundum ultimam lecturam). Libri III-IV, Qu. III.12, p. 111, l. 24 – p. 112, l. 7). Ibid., f. 146r: “Motus est actus imperfectus. Secundum Occam sic debet intelligi, id est quamdiu aliquid movetur [motum Ms.] non est perfecte motum. Exemplum: aqua interim quod calefit numquam est calefacta.”
München, BSB, Clm 6029, f. 146r: “Item moveri localiter secundum Buridanum et Marsilium est rem aliter et aliter se habere secundum prius et posterius quantum est ex parte sui per aliquod accidens sibi inherens aut coexistens [lege coassistens] ratione cuius secundum se vel suas partes mutat locum. Item moveri localiter secundum Orem est rem aliter et aliter se habere secundum prius et posterius quantum est ex parte sui ad locum verum vel imaginarium.” See above, Chapter 3, for issues with these and similar definitions of motion attributed to Oresme.
München, BSB, Clm 6029, f. 146v: “Dicitur ‘per accidens’ propter materiam primam que non movetur localiter.”
München, BSB, Clm 6029, f. 146v: “Respondetur ad questionem per duas conclusiones. Prima: Motus localis est realiter distinctus a loco. […] Secunda conclusio: Motus localis est realiter distinctus a re que movetur localiter.”
Wien, ÖNB, Cod. 4951, f. 1r-141v. Book VIII is very incompletely preserved. If the sequence of Questions in Buridan’s Physics commentary (ult. lect.) is taken as a basis, Questions VIII.1-2 and VIII.12-13 are missing. For the remaining Questions in Book VIII, often only a few lines are present, while large blank spaces remain on the pages, which were likely intended to be filled with text later. This is also true for Q. VII.2. Questions VI.1 and VI.2 are combined into one Question. Q. VII.1 appears twice, with its content not yet verified for consistency. Following Q. II.6, a Question is inserted that is not found as a separate Question in Buridan’s Physics commentary (ult. lect.): “Utrum scientie medie pertineant plus ad philosophum quam ad mathematicum” (f. 54r). Apparently, in this case, the great doubt (dubitatio magna) discussed by Buridan within Q. II.6–regarding whether “the so-called middle sciences (scientiae mediae), such as astronomy, perspective (or optics), and music, [...] should be said to be more natural than mathematical, or more mathematical than natural”–was transformed into an independent Question. See for this topic complex Edith D. Sylla (2015), “Guide to the text”, in Michiel Streijger & Paul J. J. M. Bakker (eds.), John Buridan, Quaestiones super octo libros Physicorum Aristotelis (secundum ultimam lecturam). Libri I-II, Leiden/Boston, Brill, p. XLIII-CLXXXVI, at p. CLVI-CLXII (quotation on p. CLIX); Jean Celeyrette (2017), « Les Questions sur la Physique du ms Cesena Malatestiana S VIII 5 », in Christophe Grellard (éd.), Miroir de l’amitié. Mélanges offerts à Joël Biard à l’occasion de ses 65 ans, Paris, J. Vrin (Études de Philosophie Médiévale, 106), p. 353-369.
Susana Zapke (2014), “Musikalische Bildungs- und Ausbildungsprofile im Wissensraum Wien, 15. Jahrhundert. Dokumente zu ihrer Erschließung”, in Alexander Rausch & Björn R. Tammen (eds.), Musikalische Repertoires in Zentraleuropa (1420-1450). Prozesse & Praktiken, Wien/Köln/Weimar, Böhlau, p. 347-375, at p. 358.
Susana Zapke (2014), “Musikalische Bildungs- und Ausbildungsprofile”, p. 358 (edition of the course list: ibid., p. 359).
Wien, ÖNB, Cod. 4951, f. 67v, within a text passage in the margin: “turris Sancti Steffani.”
The first three Questions in V.5190 are missing. There is a list of all Questions on f. 290r-292v. The influence of humanism is evident in this manuscript, as the diphthong “ae” is occasionally written out or represented as “e” with a cedilla.
For M.24872, see Mieczysław Markowski (1981), Buridanica, p. 58-59.
Compare, for example, the quotations from V.4951 and M.24872 in fn. 245.
Wien, ÖNB, Cod. 4951, f. 17r: “Respondetur ad questionem quod magnitudo sit distincta a substantia magna.” Wien, ÖNB, Cod. 5190, f. 18r: “Respondetur ad questionem <quod> magnitudo est distincta a substantia magna.” Ibid., f. 18r: “Respondetur ad questionem quod magnitudo sit distincta a substantia magna. Probatur illis dictis auctoritatibus” (Between the initial response to the question and the repeated response on the same page, there is a list of relevant quotations from Aristotle and Averroes). München, BSB, Clm 24872, f. 20v: “Respondetur ad questionem quod magnitudo sit distincta a substantia magna.”
Wien, ÖNB, Cod. 4951, f. 17v-18r; Wien, ÖNB, Cod. 5190, f. 18r-19r; München, BSB, Clm 24872, f. 20v-21v.
Wien, ÖNB, Cod. 4951, f. 93v: “Notandum quod circa hanc questionem sunt tres opiniones multum famose. Prima est Buridani qui tenet quod magnitudo sit accidens distinctum a substantia magna et quod rarefactio fiat [fiet Ms.] per nove quantitatis generationem et quod quantitas prius acquisita maneat cum quantitate postea acquirenda. Secunda est Marsilii qui concordat cum Buridano in duobus punctis, sed in tertio discordat. Dicit enim quod pars prius acquisita non maneat cum quantitate posterius acquirenda. Tertia est magistri Nicolai Orem qui tenet quod rarefactio non fiat per nove quantitatis adgenerationem quia non posuit magnitudinem distinctam a substantia, sed dicit rarefactionem fieri per elongationem partium.” Wien, ÖNB, Cod. 5190, f. 201v: Circa hanc questionem sunt tres opiniones multum famosae. Prima est Buridani qui tenet quod magnitudo [corr. in marg. ex substantia] sit accidens distinctum a substantia magna et quod rarefactio fiat per nove quantitatis generationem et quod quantitas prius acquisita maneat cum quantitate posterius acquirenda. Secunda est Marsilii qui concordat cum Buridano in duobus punctis, sed in tertio discordat. Dicit enim quod pars <quantitatis> prius acquisita non manet cum parte posterius acquirenda. [Note possibly by a different hand in the margin: “quia si maneret, tunc duo corpora manerent in eodem loco <et> essent simul.”] Tertia est magistri Ni<co>lai Orem qui tenet quod rarefactio non fiat per nove quantitatis adgenerationem quia non posuit magnitudinem distinctam a substantia, sed dicit rarefactionem fieri per elongationem partium [Note possibly by a different hand in the margin: “non est tenenda”]. München, BSB, Clm 24872, f. 190v: “Notandum quod circa hanc questionem sunt tres opiniones multum famose. Prima est Buridani que tenet quod magnitudo sit accidens distinctum a substantia magna. Et motivum eius est quod rarefactio fiat per nove quantitatis generationem et quod quantitas prius acquisita maneat cum quantitate posterius acquirenda. Secunda est Marsilii qui concordat cum Buridano in duobus punctis sed in [corr. ex illeg.] tertio discordat. Dicit enim quod pars prius acquisita non manet cum quantitate posterius acquirenda. Tertia est magistri Nicolai Oremi [or Oremii] qui tenet quod rarefactio non fiat per nove quantitatis adgenerationem quia non posuit magnitudinem distinctam a substantia, sed dicit rarefactionem fieri per elongationem partium.”
Compare the quotations in the preceding footnote with the following statement by Hainczel (K, f. 144v; M, f. 121v; Z, f. 175r; for the manuscripts, see above, fns. 186 and 189): “Secundo notandum quod circa hanc questionem sunt tres opiniones multum [om. K, M] famose. Prima est Buridani qui tenet quod magnitudo sit [est Z] accidens distinctum a substantia magna et quod [generatio add. et del. K] rarefactio fiat per nove quantitatis adgenerationem [corr. ex generationem K] et quod quantitas prius acquisita maneat cum quantitate posterius acquirenda. Secunda est Marsilii qui concordat cum Buridano in primis duobus punctis, sed in tertio discordat. Dicit enim quod pars prius acquisita non manet [maneat Z] cum quantitate posterius acquirenda. Tertia est magistri Nicolai Orem qui tenet quod rarefactio non fiat per nove quantitatis adgenerationem, quia non ponit [posuit Z] magnitudinem distinctam contra substantiam, sed dicit eam fieri per partium [ad invicem add. et del. M] elongationem.”
Wien, ÖNB, Cod. 4951, f. 67v: “Una est opinio famosa ipsius Orem et Occan [or Occon] et sequacium tenens motum localem esse rem ipsam que movetur localiter. Alia est opinio aristotelica et quasi omnium aliorum que apparet probabilior quod motus localis non sit ipsa res met que movetur localiter neque locus neque spatium, sed est unum accidens inherens mobili.” Wien, ÖNB, Cod. 4951, f. 68r: “Secundum Orem et Occan [or Occon] nullus motus localis est distinctus a mobili et ab eo quod movetur localiter, cum entia non sunt multiplicanda sine necessitate.” Wien, ÖNB, Cod. 5190, f. 137v: “Prima opinio est Orem et Occan et ipsos sequentium qui tenent quod motus localis sit ipsa res met que localiter movetur. Alia est probabilior et aristotelica et quasi omnium preter dictos duos que tenet quod motus localis non sit ipsa res met que movetur localiter, neque locus neque spatium, sed est unum accidens inherens mobili.” Wien, ÖNB, Cod. 5190, f. 139v-140r: “Respondetur secundum Orem et Occan: Nullus motus localis est distinctus a re mobili et ab eo quod movetur localiter, [f. 140r] sed quilibet motus localis est ipsa res met que movetur localiter. […] Arguitur: Motus localis non est distinctus ab eo quod movetur localiter. Probatur ratione Orem et Occan sic: entia non sunt mulitplicanda sine necessitate, ergo.” München, BSB, Clm 24872, f. 125r: “Est opinio una famosa scilicet ipsius Orem et Occan et ipsorum sequacium que opinio tenet quod motus localis sit ipsa res met que movetur localiter. Sed est alia opinio que apparet probabilior et est famosior et aristotelica et est quasi omnium qui de illa materia scripserunt exceptis illis duobus Orem et Occan quod motus localis non sit ipsa res met que movetur localiter neque locus neque spatium, sed unum accidens inherens mobili et illud clarius infra deducetur.” München, BSB, Clm 24872, f. 126v: “Respondetur secundum Orem et Occam [or Occan]: Nullus motus localis est distinctus [distincta Ms.] a re mobili et ab eo quod movetur localiter sed quilibet motus localis est ipsa res met que movetur localiter et rationes alique ipsorum infra deducentur. Arguitur: Motus localis non est distinctus ab eo quod movetur localiter et per rationem Orem et Occan entia non sunt mulitplicanda sine necessitate, ergo.”
Wien, ÖNB, Cod. 4951, f. 68r: “Respondetur ad questionem secundum opinionem que apparet probabilior quod motus localis est distinctus realiter a re que movetur localiter et a loco. Probatur per Albertum, Sanctum Thomam, Egidium de Roma, Buridanum, Marsilium, Commentatorem et Aristotelem qui [quia Ms.] omnes concordant in illa conclusione. Et probatur specialiter auctoritate Aristotelis in quarto topicorum ubi dicit: ‘Neque superabundantia superabundans neque vehementia vehemens nec motus mobile’” [Aristotle, Top., IV.5.126b27-33]. Wien, ÖNB, Cod. 5190, f. 139r: “Respondetur ad questionem secundum probabiliorem opinionem quod motus <localis> est distinctus realiter a re que movetur localiter et a loco. Probatur per Albertum, Sanctum Thomam, Egidium de Roma, Marsilium, Buridanum, Commentatorem <et> Aristotelem qui omnes concordant in illa conclusione. Item Aristoteles quarto topicorum: ‘Neque superabundantia superabundans neque vehementia vehemens quemadmodum disciplina disciplinatum nec motus mobile’.” München, BSB, Clm 24872, f. 125v: “Respondetur ad questionem secundum opinionem que apparet probabilior quod motus localis est distinctus realiter a re que movetur localiter et a loco. Veritas illius [vel istius] conclusionis probatur per Albertum, Sanctum Tho<mam>, Egidium de Roma, Buridanum, Marsilium, per Commentatorem et Aristotelem qui omnes concordant in ista conclusione. Et probatur specialiter illa conclusio auctoritate Aristotelis in quarto topi<corum> ubi dicit expresse: ‘Neque superabundantia [neque add.] superabundans neque vehementia vehemens quemadmodum disciplina disciplinatum’.”
Wien, ÖNB, Cod. 4951, f. 68r-v; Wien, ÖNB, Cod. 5190, f. 140r-141r; München, BSB, Clm 24872, f. 126v-127v. The first argument (“entia non sunt multiplicanda sine necessitate”) is only mentioned in V.4951 but not discussed, while it is extensively treated in V.5190 and M.24872. In V.5190, there is also a ninth argument, albeit incomplete, at the end.
München, BSB, Clm 5909, f. 1r-196v; cf. Mieczysław Markowski (1981), Buridanica, p. 62.
München, BSB, Clm 19846, f. 2r-339r; cf. Mieczysław Markowski (1981), Buridanica, p. 61.
München, BSB, Clm 5909, f. 22v: “Respondetur ad questionem: Res magna secundaria est res realiter distincta a sua magnitudine. Sed res magna primaria est sua magnitudo met. Hec conclusio probatur per philosophum rationibus prius allegatis contra Parmenidem et Mellis<s>ium.” By “res magna primaria,” the magnitudo itself is meant, which is also a res magna. The term “res magna secundaria” refers to a substance or an accident that attains extension through the addition of an extension (magnitudo) that is ontologically distinct from them. In the case of substances, the extension (magnitudo) inheres in the matter, whereas in the case of accidents, the magnitudo imparts extension through “coassistentia.” See also fn. 278.
München, BSB, Clm 5909, f. 101v: “Est enim opinio ipsius Orem et Occon et ipsorum sequentium que opinio tenet quod motus localis sit ipsa res met que movetur localiter. Et est alia opinio que apparet probabilior aristotelica que tenet quod motus localis non sit ipsa res que movetur localiter neque locus neque spacium sed est unum accidens inherens mobili ut clarius probabitur in [re add. et del.] responsione.” Ibid., f. 102v: “Responsio ad aliam partem quesiti. Motus localis distinguitur a re mobili secundum probabiliorem opinionem Aristotelis, Sancti Thome, Egidii de Roma [Rome Ms.] et aliorum demptis Orem et Occon. Probatur auctoritate Aristotelis quinto physicorum: Non est motus motus nec generationis generatio nec omnino mutationis mutatio. Unus motus non est subiectum alterius motus, sed si motus localis esset ipsum mobile, tunc unus motus esset subiectum alterius.” For very similar statements in the codices Wien, ÖNB, Cod. 4951 and 5190, as well as München, BSB, Clm 24872, see above, fns. 247 and 248.
See the two quotations in fn. 253; also note the supplement – probably added by another hand – “excluditur opinio Occon quod motus sit [vel esset] ipsum mobile met”, which appears above the subsequent definition of local motion as an independent accident (München, BSB, Clm 5909, Qu. III.6, f. 99r): “Motus localis secundum alios est accidens quo mobile mutat situm quantum est ex se, quia turris in qua nullus est motus localis et licet continue mutetur quoad locum, hoc tamen non est ex se, sed ex parte aeris circumstantis.”
München, BSB, Clm 5909, f. 139v, at the top margin: “Sed secundum Buridanum <et> [illeg. et bi add.] Marsilium [quod add.] <rarefactio et condensatio> sunt species accidentales <motus> quia rarefactio in re est nove quantitatis generatio [nove generationis quantitas Ms.], sed con<densatio> eiusdem corruptio. Sed secundum Orem et Occan tunc rarefactio et condensatio substantie est substantia, sed accidentis est accidens. Et unus <motus> scilicet rarefactio est acquisitivus <et> alter <scilicet> con<densatio> deperditivus, sed non secundum Orem.” Explanation: If the quantitas or magnitudo is not considered an independent accident, then, for example, in the case of rarefaction, no new entity – i.e., no new quantitas – is created; thus, the rarefaction of a substance or accident is the substance or accident itself. For a similar statement, see Platerberger (Kr, f. 110ra; Me, p. 450; Sa, f. 187v; for the manuscripts, see above, fn. 203): “Dubitatur an sint motus acquisitivi vel deperditivi. Respondetur secundum Buridanum et Marsilium quod rarefactio est motus acquisitivus quia per eam acquiritur nova [corr. ex novai Me] quantitas. Sed condensatio est motus deperditivus quia per eam deperditur vel [sive Sa] corrumpitur magnitudo sive quantitas, immo in re est corruptio quantitatis, sed verum est <quod> secundum Orem condensatio non est motus deperditivus.”
München, BSB, Clm 5909, f. 139v, in the margin: “Modus rarefactionis secundum Occan <est> quod nulla substantia nova generatur nec deperditur, sed partes distantes magis [illeg. add.] <removentur> per motum localem a centralibus. Ratio sua est quia dicit quod quantitas non [distinc add.] <est> distincta a re quanta.” Clm 5909, f. 139v: “Item secundum Occan sequeretur illud quod pedale esset bipedale. Ponatur quod quantitas pedalis rarefiat ad bipedalem, tunc bipedalitas [corr. ex bipedalis] esset adhuc pedalitas quia nihil esset generatum nec deperditum. Similiter [?] in condensatione bipedalitas esse pedalitas.” Explanation: If ultimately the quantitas is not ontologically distinct from the substance and the substance remains the same, it can be inferred that, for example, in a rarefaction where the extension of a substance changes from pedalitas to bipedalitas, the bipedalitas would still be a pedalitas, since ontologically speaking, nothing new has been added.
München, BSB, Clm 5909, f. 139v: “Occan et Orem alium [aliam Ms.] tenent modum et loquuntur permiscue de rarefactione, calefactione et aliis motibus [modis Ms.] specialibus. Nam Occan dicit primo sententiarum dis<tinctione> 17ma q<uestione> 5ta: In augmentatione cuiuslibet forme substantialis [Ockham: “accidentalis”] forma precedens non corrumpitur, sed manet. Si enim corrumperetur forma precedens, multa sequerentur inconvenientia et multe difficultates. Sequeretur enim primo quod infinite forme quarum nulla est pars alterius fuissent actualiter pertransite quia non est dare certum numerum formarum corruptarum et de novo generatarum sicut nec certus numerus instantium. Secundo sequeretur quod esset dare ultimum <instans> rei permanentis in esse. Quia accipio unam formam corruptam in illo [suo Ms.] motu. Illa fuit, et non in tempore, ergo in aliquo instanti. Et non nisi in uno quia si [add. sup. lin.] fuisset in pluribus, aliquando fuisset cum alia forma eiusdem rationis, et sic haberetur propositum. Ergo precise in illo instanti fuit, et <ita> illud instans fuit ultimum et primum sui esse. Etiam sequitur quod naturaliter potest fieri quod aliqua res permanens [quod add.] tantum durat pro instanti.”
William Ockham (1977), Scriptum in librum primum sententiarum. Ordinatio. Distinctiones IV-XVIII, ed. by Girardus I. Etzkorn, St. Bonaventure (NY), The Franciscan Institute of St. Bonaventure University (Op. theol., vol. III), p. 491, l. 11 – p. 492, l. 4.
München, BSB, Clm 19846, f. 62r: “Respondetur secundum mentem Marsilii, Buridani et omnium modernorum, similiter etiam Sancti Thome, quod magnitudo est distincta a re magna secundaria et non primaria.” Clm 19846 features two paginations in different colors. The violet numbers represent a count starting from the first leaf of the codex. According to this count, the list of Questions of the Physics commentary is located on f. 2r-8r. The red leaf numbering begins with the first page of the Physics commentary, which corresponds to f. 15r in the aforementioned count. The folio references in the citations in this and the following footnotes refer to the red leaf numbering.
München, BSB, Clm 19846, f. 61r: “Magnum secundarium est illud cui aut [corr. ex vel] parti eius inheret vel coassistit magnitudo. Et tale est distinctum a sua magnitudine secundum Buridanum, Aristotelem, Marsilium, Alber<tum> et Commentatorem.”
München, BSB, Clm 24872, f. 20v: “Magnum secundarium est cui vel parti eius inheret vel coassistit magnitudo. Et tale est distinctum a sua magnitudine secundum Buridanum, Aristotelem, Marsilium, Albertum, Commentatorem, Thomam et Egidium de Roma.”
Only in the following argument supporting the author’s view is the opinion briefly mentioned that caliditas is its own magnitudo (München, BSB, Clm 19846, f. 62r): “Probatur [add. in marg.] ratione: Quantitati nihil est contrarium, sed caliditati aliquid est contrarium. Et si est sua magnitudo, sequitur quod quantitati aliquid est contrarium.”
München, BSB, Clm 19846, f. 263v: “Occan et Orem dicunt quod accidens quantitas non sit distinctum a substantia, et sic rarefactio est elongatio partium ab invicem in re magna. Et hec opinio non tenetur quia est reprobata primo et secundo physicorum.”
See the quotation in the preceding footnote.
München, BSB, Clm 19846, f. 205r: “Movetur propter opinionem Orem et Occan quod [quia Ms.] mobile a motu locali non distinguitur.”
München, BSB, Clm 19846, f. 206r: “Respondetur ad questionem. Motus localis est distinctus a loco et a mobili localiter.”
Aristotle, Top., II.7.113a29-30.
For example, see München, BSB, Clm 6029 (Freypüchler; see Chapter 4.6.5), f. 146v, in the margin: “Arguitur contra secundam conclusionem: Si motus localis esset distinctus a re que movetur localiter, tunc esset distinctus a se ipso, quod est impossibile. Sed sequela probatur quia motus localis movetur etiam localiter, nam dicit Aristoteles secundo topicorum: ‘Motis nobis moventur omnia que in nobis sunt [Top., II.7.113a29-30].’ Respondetur quod illa auctoritas de rigore est falsa, sed intelligitur sic: Motis nobis et cetera que in nobis sunt inherenter et permanenter.”
München, BSB, Clm 19846, f. 206v: “Motis nobis moventur omnia que in nobis sunt. Respondetur quod intelligitur: que in nobis sunt inherenter <et> permanenter, sed deus non est in nobis inherenter nec motus localis permanenter et cetera.” The reference to God pertains to the idea that, while God is present in humans, He is not moved with them when they move (unlike, for example, an inhering accident).
Albrecht Liess (1980), “Die artistische Fakultät der Universität Ingolstadt 1472-1588”, in Laetitia Boehm & Johannes Spörl (eds.), Die Ludwig-Maximilians-Universität in ihren Fakultäten, vol. 2, Berlin, Duncker & Humblot, p. 9-35, at p. 12-14.
München, BSB, Clm 3848, f. 1v-263v (digital copy: https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb00106132?page=,1). On folios 259r to 261v, there is a list of the Questions discussed in this Physics commentary. The Question that, in Buridan’s Physics commentary (ult. lect.), is the fourth of the eighth book follows in this manuscript after the list of Questions on folios 262v to 263v. Additionally, the commentary exhibits several irregularities. There are some Questions (e.g., I.21, I.22, II.12, II.14, III.6, III.14) that do not appear in Buridan’s Physics commentary. Most of these additional Questions are not mentioned in the aforementioned list. The list is also generally unreliable. The first two Questions of Book 1, which correspond to Buridan’s Questions I.1 and I.2, are not mentioned in the list. In contrast, Questions VI.3 and VI.4 are listed, which are missing in the commentary itself. In Question II.7, we see again the phenomenon that a dubitatio, which Buridan discusses in Question II.6, has been transformed into an independent Question (cf. above, fn. 236). In Book 1, there is a Question, “Utrum una cognitio formetur ex alia,” which does not appear in Buridan’s Physics commentary; it occurs twice as Questions I.5 and I.27, with similar content but different wording. Question I.13 likely represents a summary of Buridan’s Questions I.12 and I.13. The same applies to Question III.15 and Buridan’s Questions III.14 and III.15. The combination of Buridan’s Questions VII.7 and VII.8 on the Aristotelian rules of motion into a single Question is also common in other Physics commentaries. In this commentary, the corresponding Question VII.7 is titled “Utrum quilibet motus sit cuilibet motui comparabilis.” With these notes, only a few aspects have been addressed. Specifically, an examination of how the added Questions relate in content to Buridan’s text would need to be conducted, which, however, cannot be accomplished within the scope of this work.
München, BSB, Clm 19844, f. 119r-235v (cf. Mieczysław Markowski [1981], Buridanica, p. 49). According to a table of contents on folio 1v (transcribed in Maximilian Schuh [2013], Aneignungen des Humanismus. Institutionelle und individuelle Praktiken an der Universität Ingolstadt im 15. Jahrhundert, Leiden/Boston, Brill, p. 191-192, fn. 184), which comes from Schwerzenbeck, the librarian of Tegernsee Monastery, the Physics commentary was written by the two Masters Georgius Eysenhuet and Johannes Paereit.
Sunczel (also Sintzel) originated from Wittlich and enrolled at the University of Ingolstadt on October 20, 1489. He obtained his Bachelor of Arts degree in June 1491 and his Master’s degree in January 1493. In terms of courses in the Faculty of Arts, he lectured twice on “De anima” (summer semester 1493, winter semester 1493/94) and once on “Libri topicorum” (summer semester 1494). During the summer semester of 1501, Sunczel served as the dean of the Faculty of Arts. In addition, Sunczel studied medicine and earned his medical degree in 1501. (All information extracted from Christoph Schöner (1998), “Sintzel (Sünzel, Wittlich), Friedrich”, in Laetitia Boehm, Winfried Müller, Wolfgang J. Smolka & Helmut Zedelmaier (eds.), Biographisches Lexikon der Ludwig-Maximilians-Universität München. Teil 1: Ingolstadt-Landshut 1472-1826, Berlin, Duncker & Humblot, p. 400-401.)
Pierre Duhem (1959), Le système du monde. Histoire des doctrines cosmologiques de Platon à Copernic. Tome X, Paris, Hermann, p. 187; cf. Fridericus Sunczel (1499), Collecta et exercitata Friderici Sunczel Mosellani liberalium studiorum magistri in octo libros Phisicorum Arestotelis in almo studio Ingolstadiensi, Hagenau, Johannes Rymman, Qu. VIII.2, f. [q5]r. Although Sunczel’s commentary is predominantly structured according to Buridan’s Physics commentary (ult. lect.), there are some missing Questions (e.g., Buridan’s Questions I.3, I.19, III.6, III.15, IV.7, V.7) and occasional changes in the sequence of the Questions, as well as some additional Questions that are not present in Buridan’s work (e.g., Qu. I.5, I.9, I.20, II.9, II.14, III.11). Interestingly, some of these are title-matched with additional Questions also found in Clm 3848. For instance, Qu. I.5 corresponds to the two Questions I.5 and I.27 in Clm 3848 (where the Question appears twice, but in different versions), and Qu. III.11 corresponds to Qu. III.14 in Clm 3848. This is another indication of a relationship between these two commentaries, which will be discussed in further detail in the following paragraph of this chapter.
München, BSB, Clm 19679, f. 2r-215v (cf. Mieczysław Markowski [1981], Buridanica, p. 60). Upon comparing the order of Questions with Buridan’s Physics commentary (ult. lect.), the following observations can be made: The commentary begins with Qu. I.4. Questions III.8 and III.9 are swapped in order. Furthermore, Qu. IV.11 comes after Qu. IV.16, meaning it is the last Question of the fourth book.
See below, fn. 294.
München, BSB, Clm 3848, Book 4, f. 27v, l. 7-8: “iam sunt rara tempora, iam sunt bona tempora in Austria.” The pagination starts anew within each individual book, always beginning with 1. Only page 1 of Books 2 to 6 and 8 also carries the folio number that continues across books (in the case of Book 4, this is f. 166r).
München, BSB, Clm 3848, Book 1, Qu. I.9, f. 23r: “Item utrum quantitas sit distincta a re quanta sunt opiniones. Prima Pitag<or>orum, Pla[tonicorum], Oren, Ocon, qui dicunt quod quantitas sit res met quanta et non distinguatur ab ipsa. Secunda Alberti, Th[ome], Buridani qui dicunt quod quantitas sit accidens distinctum a re quanta. Illa <est vera>: res magna secundaria est distincta a magnitudine, sed non primaria.” Fridericus Sunczel (1499), Collecta et exercitata, Qu. I.8, f. c2r: “Nota tercio quod presens questio est mota propter aliquos qui dixerunt quod quelibet substantia magna esset sua magnitudo met. Et de hac opinione fuerunt platonici pytagorici orem et occan qui etiam tenent ex eadem ratione quod motus sit mobile. Alia vero est opinio et nunc veritas quod magnitudo sit accidens de qua fuit Aristoteles [Ares. in the original], Albertus et communiter omnes moderniores philosophi ut infra patebit multis autoritatibus.” The distinction between a res magna primaria and a res magna secundaria (or a magnum primarium and a magnum secundarium) found in the quotation from Clm 3848 was common. A res magna secundaria is understood to be a substance or an accident that obtains its extension through magnitudo. In the case of a substance, this occurs through inherence, while in the case of an extended accident, it occurs through “coassistence” (coassistentia) or “coassisting” (coassistere), as one accident cannot inhere in another accident. The magnitudo itself, on the other hand, is a res magna primaria, since it inherently possesses parts outside of parts; if it were a res magna due to another magnitudo, it would lead to an infinite regress. Cf. München, BSB, Clm 3848, Book 1, Qu. I.9, f. 23r: “Magnum primarium est res se ipsa habens partes extra partes ut magnitudo. Magnum secundarium est res cui <vel> parti eius inheret vel coassistit magnitudo vel quod per aliquid superadditum dicitur magnum.”
München, BSB, Clm 3848, Book 8, f. 13v-14v (Qu. VIII.12); Fridericus Sunczel (1499), Collecta et exercitata, Qu. VIII.11, f. [r5]r-[r6]r. The entire Physics commentary contained in Clm 3848 features numerous marginal notes, the origins of which have not yet been verified. The marginal notes on Questions I.8 (the problem of quantitas) and IV.11 (rarefaction and condensation) do not originate from Sunczel. A very detailed marginal note at the bottom of f. 24v on Qu. IV.11 is inspired by Platerberger (Kr, f. 110ra-va; Me, p. 450-451; Sa, f. 188r-v; for the manuscripts, see above, fn. 203) and discusses the reasons why nature has arranged for rarefactions and condensations. This provides further evidence of a Viennese context of origin.
See the first two quotations in fn. 278; furthermore, see Clm 3848, Book 1, Qu. I.9, f. 23v: “Respondetur ad questionem: Res magna secundaria est res magna realiter distincta a sua magnitudine, vel substantia magna est res realiter distincta a sua magnitudine”; Fridericus Sunczel (1499), Collecta et exercitata, Qu. I.8, f. c2r: “Conclusio. Magnitudo est accidens distinctum realiter a substantia magna.”
München, BSB, Clm 3848, Book 3, Qu. III.8, f. 17v: “Respondetur ad questionem: motus localis est res realiter distincta a loco et a re que movetur localiter”; Fridericus Sunczel (1499), Collecta et exercitata, Qu. III.6, f. i4r: “Conclusio. Motus localis est distinctus realiter a qualibet substantia mobili et a loco.”
See the quotation from Sunczel in fn. 278.
München, BSB, Clm 3848, Qu. IV.11, f. 26v: “Prima Burdiani. Et dicit primo quod quantitas sit res realiter distincta a re quanta, ut dictum et probatum est in primo libro. Secundo dicit quod semper introducatur nova quantitas. Tertio quod quantitates que acquiruntur semper manent simul. [In margine: “Motivum eius fuit quia iste quantitates sunt eiusdem speciei, ergo una non corrumpit alteram quia omnis corruptio debet fieri a contrariis.”] Secunda opinio ipsius Marsilii qui etiam concedit primum et secundum ipsius Buridani, sed discordat in tertio quia dicit quod semper precedens quantitas corrumpitur et sequens habet omnem vim quam habuerunt precedentes quantitates. Et ratio vel motivum eius fuit quia si iste magnitudines simul manerent, tunc penetrarent se. Sed Buridanus haberet respondere quod penetratio non sit impossibilis in quantitate sicut [sed ut Ms.] in substantia. Tertia opinio Oren et Ocon [or Ocan] qui negant omnia predicta tria [This refers to the three core statements of Buridan’s view mentioned at the beginning of the quotation]. Et dicunt quod partes substantie dilatentur ab invicem et non adgeneretur aliquod novum accidens. Et dicunt quod sit eadem quantitas in rarefactibili et condensibili [The likely meaning is “in rarefactione et condensatione”].
Fridericus Sunczel (1499), Collecta et exercitata, Qu. IV.10, f. [m5]v: “Respondetur quod omissis [obmissis in the original] opinionibus que hic communiter solent recitari quod talis est modus rarefactionis […] In motu condensationis vel rarefactionis manet eadem quantitas in numero a principio usque ad finem, licet eadem aliquando fit maior aliquando minor.”
See the note on folio 1r, transcribed in Maximilian Schuh (2013), Aneignungen des Humanismus, p. 182, fn. 129. Estermann donated over 30 manuscripts and incunabula to Tegernsee Monastery, thus proving to be one of the most important mediators of humanistic texts. See Winfried Müller (1981), “Die Anfänge der Humanismusrezeption in Kloster Tegernsee”, Studien und Mitteilungen zur Geschichte des Benediktinerordens und seiner Zweige 92, p. 28-90, at p. 69-70; Maximilian Schuh (2013), Aneignungen des Humanismus, p. 181-182, 190-192, 208-210.
Maximilian Schuh (2013), Aneignungen des Humanismus, p. 182.
All information extracted from Christoph Schöner (1998), “Eisenhut (Eysenhuet), Georg, † 1495 Amberg”, in Laetitia Boehm, Winfried Müller, Wolfgang J. Smolka & Helmut Zedelmaier (eds.), Biographisches Lexikon der Ludwig-Maximilians-Universität München. Teil 1: Ingolstadt-Landshut 1472-1826, Berlin, Duncker & Humblot, p. 95-96.
All information extracted from Christoph Schöner (1998), “Parreut (Tolhopf, von der Grün), Johannes, † 1495 Braunau”, in Laetitia Boehm, Winfried Müller, Wolfgang J. Smolka & Helmut Zedelmaier (eds.), Biographisches Lexikon der Ludwig-Maximilians-Universität München. Teil 1: Ingolstadt-Landshut 1472-1826, Berlin, Duncker & Humblot, p. 301.
München, BSB, Clm 19844, f. 132v: “Conclusio. Res extensive habens partes non est sua magnitudo, hoc est magnitudo substantie non est substantia.”
München, BSB, Clm 19844, f. 209r: “Modus rarefactionis secundum Buridanum est talis: Cum rarefaciens applicatur rarefactibili tunc producit continue novam quantitatem et precedens manet cum sequente et uniunt (?) se penetrative ita ut facta rarefactione partes se uniunt cuius ratio est quia quantitas prima [p Ms.] et secunda [se Ms.] sunt eiusdem speciei [Note in the margin: probabilis].”
Modus rarefactionis secundum Marsilium: Cum rarefaciens <et cetera> ut superius, quantitas precedens non manet cum parte sequenti et precedens corrumpitur <et> sequens manet, cuius ratio est quia licet iste quantitates sunt eiusdem speciei, tamen sunt dimensiones quas repugnat simul esse – quarto physicorum. [Note in the margin: Est minus probabilis.]
Modus rarefactionis secundum Orem et Ocon: Quando rarefaciens applicatur rarefactibili partes extremales elongantur a centralibus et partes se tangunt. Illa opinio presupponit [?] [or premittit?] <quod> quantitas esset substantia [substantias Ms.]. [Note in the margin: Est falsa ut patet [?] primo physicorum.]”
München, BSB, Clm 19844, f. 209v: “Nota. Rarefactio et condensatio secundum Paulum Venetum sunt motus ad ubi et ad qualitatem, non ad quantitatem. Primam partem probat quia per motum condensationis et rarefactionis aquiritur novum ubi ut novus locus et nova qualitas scilicet raritas et densitas. Secundum probatur quia secundum Commentatorem quarto physicorum in motu condensationis et rarefactionis manet eadem quantitas numero a principio usque ad finem licet eadem aliquando fit maior, aliquando minor. Obicitur quod sint motus ad quantitatem quia rarefactio est motus ad maiorem locum, igitur ad maiorem quantitatem. Tenet consequentia per Commentatorem primo de generatione et Aristotelem quarto physicorum [Phys., IV.8.216a26-b16]: Quantitas est per se occupativa loci omnibus aliis circumscriptis. Ibi dicitur: concedo consequentiam, et dicitur quod rarefactum habet maiorem quantitatem quam prius habebat, sed non aliam quantitatem quia eadem est maior quam prius fuit. Et dicitur quod rarefactio et condensatio non est motus ad maiorem vel minorem quantitatem, sed ad maiorem et minorem extensionem quantitatis que extensio non est quantitas, sed modus quantitatis [Instead of “modus quantitatis”, the ms. has “motus ad quantitatem”].” Cf. Paulus de Venetiis (1476), Summa naturalium, Mediolani, Cristoforus Valdarfer Ratisponensis, f. b5rb, Quarta conclusio; f. b5rb, Quarto arguitur; f. b5va, Ad quartum.
See above, foontnote 290.
München, BSB, Clm 19844, f. 176r: “Respondetur ad questionem quoad primam partem quod motus localis distinguatur a loco.” Ibid.: “Ad secundum sensum <questionis> dicitur quod motus localis distinguatur a mobili.”
München, BSB, Clm 19679, f. 1v: “Hunc librum obtulit deo et sancto Quirinio Monasterio in Tegernsee pro salute anime sue frater Leonhardus Esterman de Wasserburg magister in artibus et hic monachus professus”.
See above, fn. 275.
In contrast to the order of Questions in Buridan’s Physics commentary (ult. lect.) and the other Physics commentaries discussed here, in Clm 19679, the Question “Utrum rarefactio et condensatio sint possibiles” (f. 173r-174v) is not the eleventh of the fourth book, but the last.
München, BSB, Clm 19679, f. 174v: “Sed secundum Orem et Ocon qui dicunt quod non oportet quantitatem distincte ponere a substantia quanta rarefactio non fit per nove quantitatis generationem sed fit solum per motum localem. Modus rarefactionis ipsius Orem et Ocon est talis: Quando rarefaciens applicatur rarefactibili, tunc partes extremales moventur et elongantur localiter a partibus centralibus. Nec sequitur quod fit [quodt Ms.] vacuum in medio talis corporis quia omnes partes immediate et tangentes se ante rarefactionem etiam tangunt se et sunt immediate in rarefactione et post rarefactionem. Sed tunc partes extremales plus distant a centralibus quam ante rarefactionem. Sed in condensatione tunc partes extremales magis appropinquant et moventur [manentie Ms.] ad partes centrales absque tamen penetratione earum quia partes que prius fuerunt immediate etiam modo sunt immediate, sed [secundum Ms.] partes que prius magis distabant ab invicem nunc [non Ms.] minus distant ab invicem. Et sic patet quod in rarefactione secundum istam viam et satis probabilem et faciliorem non oportet fieri vacuum nec in condensatione penetratio corporum.
See the citation in the previous footnote.
München, BSB, Clm 19679, f. 21r: “Alia ratio. Rarefiat aliquid pedale id est res unius pedis in quantitate [id est res unius pedis in quantitate add. sup. lin.] ad bipedalitatem circumscriptis omnibus aliis extrinsecis. Facta rarefactione tunc illud pedale sit bipedale et extenditur ad bipedalitatem, et non se ipsa, ergo per aliquid distinctum quod est magnitudo. Sed Orem dicit quod ibi nihil sit adgenitum. Contra. Tunc arguitur sic: hec aqua [corr. ex illeg.] est bipedalis et nihil est deperditum nec adgenitum in ea, ergo est pedalis aqua quod est falsum. Sed nos dicimus quod hic magnitudo sit adgenita.”
München, BSB, Clm 19679, f. 123r-126v: “Utrum motus localis sit res distincta <a loco et> ab eo [et a loco add.] quod localiter movetur.”
See for example München, BSB, Clm 19679, f. 125r-125v: “Item secundum Orem sequitur quod daretur [darem Ms.?] primum instans [corr. ex instansns] esse motus localis. Probatur quia motus localis [f. 125v] asini datur primum instans esse quia asini datur primum instans esse, igitur motus localis asini, ex quo pro eodem instanti incipiunt esse, sed [secundum Ms.] cum datur primum instans esse illius asini et ille asinus est motus localis, igitur datur primum instans motus localis. Arguitur contra Orem: Omnis motus localis est tempus et motus angeli est motus localis, igitur <motus angeli est tempus, et motus angeli est angelus, igitur> angelus est tempus. Tenet consequentia a convertibili ad convertibile. Ultra: Angelus est tempus, igitur est numerus. Ultra: Est numerus, igitur est quantitas discreta. Quod autem sit numerus patet per definitionem temporis.”
München, BSB, Clm 19679, f. 120v: “Motus localis secundum Occon et Orem est accidens et substantia, sed tamen [?] communiter non tenetur. Secundum autem opinionem Aristotelis et Commentatoris est accidens.” The statement “Motus localis secundum Occon et Orem est accidens et substantia” means that, under the assumption that local motion is ontologically the same as the mobile, local motion, with respect to the substance that moves locally, is considered the substance; whereas, regarding any accident inhering in the substance and thus moving along with it, local motion is regarded as the accident. However, it is not implied, of course, that local motion itself represents an ontologically independent accident.
München, BSB, Clm 19675, f. 3r-125v (cf. Mieczysław Markowski [1981], Buridanica, p. 59-60); f. 125v: “Expliciunt disputata reverendi Magistri Martini de Gugugeya et cetera”.
Mieczysław Markowski (1981), Buridanica, p. 59-60, 144.
München, BSB, Clm 19675, f. 22r-22v: “Questio utrum omnis res extensive et situaliter habens partem extra partem est sua magnitudo. Contra conclusionem responsalem Buridani: Illud quod secundum sui mutationem est susceptibile successive contrariorum secundum sui mutationem est substantia, sed magnitudo est huiusmodi. Minor probatur quia tales qualitates contrarie non accipiuntur nisi in quanto [quantum Ms.] per se. Argumentum probatur per experientiam quia in nullo est aliqua qualitas contraria nisi in quanto per se, igitur. Item ad idem: Substantia per se et intrinsece maioratur et minoratur et sine quocumque alio, ergo est per se sua magnitudo. Argumentum probatur quia substantia rarefit et condensatur, modo rarefactio fit nullo alio ingrediente et condensatio fit nullo alio egrediente. Argumentum patet per Aristotelem quarto physicorum [quarto physicorum add. in marg.]. Confirmatur: Punctum non est quid distinctum a substantia, ergo nec linea nec superficies nec corpus. Tenet consequentia quia est par ratio hic et ibi. Et antecedens probatur sic [sequitur rasura]: aut esset quantitas aut qualitas, sed nullum illorum est dicendum, igitur. Quod non quantitas quia tunc non esset punctum quia omne punctum est indivisibile et nulla quantitas est indivisibilis. Item si magnitudo esset distincta a substantia, tunc deus posset conservare substantiam absque magnitudine et etiam sine motu locali illarum partium. Patet consequentia quia omne posterius potest a priori absolvi, et hoc per dei potentiam ad minus. Modo talis quantitas est posterior substantia, ergo et cetera. Sed quod hoc sit falsum <probatur> quia vel talis substantia esset in eodem loco in quo prius erat vel in alio loco. Si dicitur quod in eodem: Contra: Tunc est per se extensa, et sic superflue ponitur magnitudo distincta a [ab Ms.] substantia. Item ad idem: Substantia illius ligni habet ex se et essentialiter partes extra invicem situaliter, ergo. Argumentum probatur quia tota illa substantia [f. 22v] precise correspondet toti magnitudini, et partes illius substantie partibus illius magnitudinis. Ista sunt argumenta Magistri Wilhelmi Occa[m] [or Acca[m]] in logica sua contra Buridanum.” Cf. William Ockham (1974), Summa logicae, p. 132, l. 17 – p. 135, l. 91.
München, BSB, Clm 19675, f. 22r-24v; see for example f. 22v: “et sic non sequitur [vel sequeretur] intentio Occa[m].” Martinus de Gugugeya argues here that Ockham’s reasoning (cf. William Ockham (1974), Summa logicae, p. 134, l. 84 – p. 135, l. 91), which claims that a substance inherently possesses extension without any additional magnitude, is not conclusive. He asserts that if one imagines removing the extension or magnitude of the substance, the spatial arrangement of its parts would collapse. Both Ockham’s and Martinus’s arguments involve a petitio principii, as they each presuppose the very point they aim to prove. In Ockham’s case, the assumption is that a substance is already extended without the addition of a particular quantity. In contrast, Martinus assumes that without introducing magnitude as an independent accident that imparts extension, the substance cannot possess extension at all.
München, BSB, Clm 19675, f. 86v-88r.
München, BSB, Clm 19675, f. 88r: “Sed prima via magis conveniens est quod sit fluxus distinctus a loco et a mobili.” In this context, “prima via” refers to Buridan’s view.
München, BSB, Clm 19675, f. 87v: “Item ad eandem conclusionem volo quod dominus deus hunc lapidem ponat ad diversas partes illius spatii absque hoc quod velit aliquid novi [corr. ex nove] produci. Tunc talis lapis movetur sine motu locali. Argumentum patet quia nos percipimus hunc lapidem mutare locum sive situm, ergo movetur localiter. Respondetur ad argumentum secundum aliquos quod iste lapis in tali casu non movetur localiter quia non habet se aliter et aliter intrinsece per motum sibi inherentem aut sibi coassistentem. Sed hoc apparet falsum quia secundum hunc motum nos perciperemus hunc lapidem mutare situm in ordine ad alia, ergo ex solutione secundi argumenti Buridani talis motus localis esset. Et alii dicunt quod casus sit impossibilis recte sicut nulla existente albedine est impossibile quod deus faciat rem albam sine albedine. Sed verum est hoc item non videtur bene posse dici quia dominus deus potest hunc lapidem in illo loco annihilare et eundem lapidem in alio loco reproducere, ergo hic annihilare et in alio loco reproducere absque hoc quod velit aliquid aliud produci. Modo non apparet quod hoc sit facilius sibi quam quod hunc lapidem ipso manente successive ponat ad diversas partes spatii absque hoc quod velit aliquid novi [corr. ex nove] produci. Nec videtur simile esse de albedine et de illo quod debet moveri localiter quia ad hoc quod aliquid sit album requiritur albedinem sibi <inherere>. Hanc autem inherentiam non valet complere prima ca<u>sa, sed ad moveri [corr. ex movere] localiter requiritur movens movere [moveri corr. ex movere Ms.], modo movere est [et Ms.] agere, et illam activitatem potest deus se solo immediate nullo instrumento superaddito <et sic etiam deus se ipso et sine instrumento potest> ponere hunc lapidem ad diversas partes spatii. Item sicut deus se ipso et sine instrumento potest creare caliditatem, sic etiam deus se ipso et sine instrumento posset lapidem hunc movere localiter <absque hoc quod velit aliquid novi produci>.”
See fn. 308.
München, BSB, Clm 19675, f. 88r: “An autem sit possibile deum hunc lapidem reponere ad diversas partes huius spatii sine fluxu, hoc ipse bene scit.”
Jean Buridan (2016), Quaestiones super octo libros Physicorum Aristotelis (secundum ultimam lecturam). Libri III-IV, Qu. III.7, p. 73, l. 24 – p. 74, l. 14; p. 74, l. 21 – p. 75, l. 8.
München, BSB, Clm 19675, f. 87v-88r.
Cf. Udalricus de Tubing (see Chapter 4.5; München, BSB, Clm 19869, f. 269r); Praha, Národní knihovna České republiky, IV F 18 (see Chapter 4.6.1), f. 63r; Melk, Stiftsbibliothek, Cod. 801 (see Chapter 4.6.1), f. 262r-262v; Melk, Stiftsbibliothek, Cod. 1097 (see Chapter 4.6.1), p. 364-365; Graz, Universitätsbibliothek, Ms 957 (see Chapter 4.6.4), f. 63v-64r.
Admont, Benediktinerstift, Cod. 749, f. 217v-279v.
Regarding Martinus Hämerl (also Hämerel, Hämern, Hämerlin, and other names), see Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1416 bis 1447. Acta Facultatis Artium II, nos. 6001, 6025, 6442, 6543, 6659, 6906, 7038, 7254, 7682, 7876, 8197, 8226, 8429, 8568, 8704.
Regarding Erhardus de Weitra, see Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1416 bis 1447. Acta Facultatis Artium II, nos. 8498, 9013, 9155; Thomas Maisel & Ingrid Matschinegg (2007), „Wiener Artistenregister“ 1447 bis 1471 [this should read: 1497]. Acta Facultatis Artium III (UAW Cod. Ph 8), Teil 1: 1447 bis 1471, nos. 9535, 9862, 10008, 10272, 10632, 10700, 10981; https://www.alcuin.de/philosopher.php?id=2415.
Maria Mairold (1988), Die datierten Handschriften in der Steiermark außerhalb der Universitätsbibliothek Graz bis zum Jahre 1600. 1. Teil: Text. 2. Teil: Tafeln, Wien, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften (Katalog der datierten Handschriften in lateinischer Schrift in Österreich 7), p. 73.
Admont, Benediktinerstift, Cod. 749, f. 250v: “Tertio modo capitur locus pro equalitate distantie vel propinquitatis ad celum vel ad terram vel ad aliquod aliud corpus per quod iudicamus aliquid moveri vel quiescere, et sic capimus locum cum dicimus ‘Wienna est in eodem loco in quo fuit ante centum annos quia est in eadem distantia ad calvum montem’ et cetera.” With “calvus mons” the Kahlenberg is meant, which is now located in the 19th district of Vienna.
Admont, Benediktinerstift, Cod. 749, f. 243v: “Solutiones rationum Buridani vide in disputatis.”
Admont, Benediktinerstift, Cod. 749, f. 254r: “Corollarium. Respondendum: questio simpliciter est vera. Et secundum Buridanum et Marsilium rarefactio et condensatio fiunt per nove quantitatis adgenerationem, sed secundum Okan simpliciter [similiter Ms.] fiunt solum per elongationem partium rarefactibilis ab invicem, ut patet inspicienti et cetera.”
Admont, Benediktinerstift, Cod. 749, f. 243r: “Pro conclusione responsali sunt tres vie, una videlicet Buridani que dicit quod motus localis [add. sup. lin.] sit distinctus a mobili [mobile Ms.] et sit accidens. Secunda via est Okan que dicit quod sit mobile met. Tertia est [dor add. et del.] Gregorii Doringa [Gregory of Rimini] qui dicit quod motus sit spatium a mobili descriptum et cetera.” The reading “Doringa” is uncertain, as there is either another “o,” an “e,” or an abbreviation sign above the “o.” However, it is clear from the context that Gregory of Rimini is meant.
Admont, Benediktinerstift, Cod. 749, f. 243v: “Conclusio responsalis: Motus non est distinctus a mobili et a loco in sensu copulativo, sed est ipsum mobile met, licet sit distinctus a loco. Illa probatur [probatur repet.] <et> cetera quia omnia possunt salvari dicendo quod motus localis sit mobile met, et non sunt multiplicanda entia sine necessitate, igitur frustra poneretur tale accidens. Argumentum probatur quia dicendo quod mobile successive existens super diversis partibus spatii ita quod prius super una et postea super alia moveretur localiter omnia salvarentur, et non est dicendum quin deus possit hoc facere sine accidente novo, quia secunda causa ut equus potest mobile applicare ad diversas partes spatii sine accidente novo producto in tali mobili, ut patet de equo mediante quo assessor applicatur ad diversas partes spatii sine motu novo in eo producto, quia si in eo produceretur motus novus, tunc etiam in eo deberet impetus produci quod est falsum. Solutiones rationum Buridani vide in disputatis.”
Admont, Benediktinerstift, Cod. 749, f. 243v: “Sed secundum opinionem <Gregorii> tunc motus localis nec est mobile [corr. sup. lin. ex spatium] ut patet nec locus ut patet, sed est spatium a mobili descriptum et cetera.”
Konrad von Megenberg accused Ockham of equating quantitas with substance; see William J. Courtenay (2008), Ockham and Ockhamism. Studies in the Dissemination and Impact of His Thought, Leiden/Boston, Brill (Studien und Texte zur Geistesgeschichte des Mittelalters 99), p. 147, 197-198, 276-277, 325-326.
Sigrid Müller (2006), “Theology, Language and Reality in Fifteenth-Century Via Moderna”, in Lodi Nauta (ed.), Language and cultural change. Aspects of the study and use of language in the later Middle Ages and the Renaissance, Leuven/Paris/Dudley (MA), Peeters, p. 1-21, at p. 19.
Robert Pasnau (2011), Metaphysical Themes 1274–1671, p. 408-412, 416; Stefano Caroti (2004), « Les modi rerum… encore une fois », p. 197; Stefano Caroti, Traditio, 55 (2000); Stefan Kirschner (1997), Nicolaus Oresmes Kommentar, p. 29-30.
Nicole Oresme (1968), Le livre du ciel et du monde, p. 372, l. 327-344.
See the end of the quotation from München, Universitätsbibliothek, 4° Cod. ms. 823, in fn. 83 (“quia supponitur quod motus sit mobile met”).
See Johannes M. M. H. Thijssen, Vivarium, 42/1 (2004), p. 29-38.
Bernd Michael (1985), Johannes Buridan, p. 334-338; cf. Mieczysław Markowski (1984), « L’influence de Jean Buridan sur les universités d’Europe Centrale », in Zénon Kaluza & Paul Vignaux (éds.), Preuve et raisons à l’Université de Paris. Logique, ontologie et théologie au XIVe siècle, Paris, J. Vrin, p. 149-152; Harald Berger (2019), “Zur Literaturproduktion im Buridanismus am Beispiel der anonymen Quästionen zur Ars Vetus im Cod. 5461 der ÖNB Wien”, Studia Antyczne i Mediewistyczne 17 [52], p. 87-118, at p. 87-88.
Bernd Michael (1985), Johannes Buridan, p. 338-340; František Šmahel (2007), Die Präger [sic!] Universität im Mittelalter. The Charles University in the Middle Ages. Gesammelte Aufsätze. Selected Studies, Leiden/Boston, Brill, p. 38-39, 159-171.
For the founding of the University of Vienna, see, for example, Paul Uiblein (1995), Mittelalterliches Studium an der Wiener Artistenfakultät. Kommentar zu den Acta Facultatis Artium Universitatis Vindobonensis 1385-1416, 2nd edition, Wien, WUV-Universitätsverlag, p. 9-34; Frank Rexroth (1992), Deutsche Universitätsstiftungen von Prag bis Köln. Die Intentionen des Stifters und die Wege und Chancen ihrer Verwirklichung im spätmittelalterlichen deutschen Territorialstaat, Köln/Weimar/Wien, Böhlau, p. 108-146; Franz Gall (1967), “Gründung und Anfänge der Wiener Universität”, in Les Universités Européennes du XIVe au XVIIIe Siècle. Aspects et Problèmes. Actes du Colloque International à l’occasion du VIe Centenaire de l’Université Jagellonne de Cracovie 6 - 8 Mai 1964, Genève, Librairie Droz, p. 48–55; František Šmahel (2007), Die Präger [sic!] Universität im Mittelalter, p. 31-32; Michael H. Shank (1988), Unless You Believe, p. 3-25; Karl Ubl (2005), “Anspruch und Wirklichkeit. Die Anfänge der Universität Wien im 14. Jahrhundert”, Mitteilungen des Instituts für Österreichische Geschichtsforschung 113, p. 63-89.
Paul Uiblein (1995), Mittelalterliches Studium, p. 98-99.
Bernd Michael (1985), Johannes Buridan, p. 341, 346-347.
Harald Berger, Studia Antyczne i Mediewistyczne, 17 [52] (2019), p. 87-118.
Bernd Michael (1985), Johannes Buridan, p. 342; Mieczysław Markowski (1983), “Abhandlungen zur Logik an der Universität Wien in den Jahren 1365-1500”, Studia Mediewistyczne 22/1, p. 53-77, at p. 61, 74, 77.
Mieczysław Markowski (2003), “Nieznane dzieła wiedeńskie z logiki i filozofii przyrody w rękopisach Biblioteki Arcyopactwa Św. Piotra w Salzburgu”, Studia Antyczne i Mediewistyczne 36, p. 165-170, at p. 169-170.
Paul Uiblein (1995), Mittelalterliches Studium, p. 17-18; Michael H. Shank (1988), Unless You Believe, p. 28.
Bernd Michael (1985), Johannes Buridan, p. 341; see the edition of the statutes of the Faculty of Arts from April 1, 1389, in Alphons Lhotsky (1965), Die Wiener Artistenfakultät, Wien, Österr. Akademie der Wissenschaften; Graz/Wien/Köln, Böhlau in Komm., p. 223-262, at p. 255 (Titulus XXVI).
Bernd Michael (1985), Johannes Buridan, p. 343-344.
Bernd Michael (1985), Johannes Buridan, p. 344-345. The works mentioned by Michael are the Physics commentaries by Gartner and Tudel, as well as the Physics commentaries contained in the following codices: Praha, Czech National Library, Cod. IV F 18; Graz, UB, 957; Klagenfurt, Universitätsbibliothek, Pap.-Hs. 74 (Hainczel), and Wien, ÖNB, Cod. 4951 (see Table 1, Nos. 4, 6, 7, 11, 14, and 16).
Christine Glaßner (2010), “Wiener Universitätshandschriften in Melk. Bemerkungen zum Lehrbetrieb an der Wiener Artistenfakultät”, in Kurt Mühlberger & Meta Niederkorn-Bruck (eds.), Die Universität Wien im Konzert europäischer Bildungszentren. 14.–16. Jahrhundert, Wien/München, Oldenbourg/Böhlau, p. 87-99, at p. 98; Sigrid Müller (2006), “Theology, Language and Reality”, p. 19, footn. 64.
Haut de page