Δωμάτιο Αγοριών

Ο Antonin Panenka σήμερα, πρόεδρος της Bohemians

Το καλοκαίρι του 1948 στην Τσεχοσλοβακία είχαμε αλλαγή φρουράς. Τα μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος ανέλαβαν την εξουσία και την διατήρησαν μέχρι και το 1989, με πρώτο πρόεδρο τον Klement Gottwald. Ηταν μια νέα εποχή για την χώρα, η οποία πέρασε τις επόμενες δεκαετίες υπό μια συνεχή ιδεολογική φόρτιση σε κοινωνικό, κυρίως, επίπεδο. Επειδή όμως ο σκοπός αυτού το κειμένου είναι άλλος, όλα αυτά έχουν περισσότερο συμβολικό χαρακτήρα και σκοπεύουν στη διαμόρφωση ενός κλίματος, οπότε δεν θα επεκταθώ. Θα σταθώ μόνο στο ότι τότε, προς το τέλος του 1948, γεννήθηκε στην Πράγα ένα παιδί που θα άφηνε το όνομά του στην ιστορία για μια περίφημη ποδοσφαιρική πατέντα που συζητιέται ακόμα. Ο Antonín Panenka μεγάλωσε παίζοντας στις ακαδημίες της Bohemians από μικρό παιδί ακόμα, μια ομάδα την οποία υπηρέτησε σχεδόν σε όλη του τη ζωή -και στην οποία σήμερα είναι πρόεδρος. Από νωρίς βρήκε τη θέση του στο κέντρο του γηπέδου και άρχισε να διακρίνεται για την ικανότητά του στις εκτελέσεις φάουλ και πέναλτι. Γύρω στα μέσα της δεκαετίας του ’70, ο Panenka ξενυχτούσε παρέα με τον τερματοφύλακα της ομάδας και φίλο του Zdeněk Hruška ρίχνοντάς του πέναλτι για να τον κρατάει σε φόρμα. Για να μην βαριούνται έβαζαν στοιχήματα. Οποιος είχε καλύτερες επιδώσεις κέρναγε τον άλλον σοκολάτες και μπίρες. Όπως θυμάται ο Panenka, έπρεπε να βρει έναν τρόπο να σκοράρει απέναντι στον Hruška, αφού είχε αρχίσει να χάνει αρκετά λεφτά στα κεράσματα.

Τον φανταζόμαστε όλοι νομίζω, με το ανατολικό του σουλούπι και το χαρακτηριστικό μουστάκι, στο σύμπαν της κομμουνιστικής Πράγας να ψάχνει στο μυαλό του το τέλειο πέναλτι. Μέχρι που το βρήκε. Το πόδι κατευθύνεται προς τη μπάλα με την ίδια ταχύτητα που θα είχε αν εκτελούσε ένα φυσιολογικό πλασέ, μόνο που την τελευταία στιγμή κατεβαίνει λίγο περισσότερο, έτσι ώστε να βρει την μπάλα στο χαμηλότερό της σημείο και να την «σκάψει» φαλτσαριστά σε οριζόντια διάσταση, δίνοντάς της ύψος και κόβοντάς της ταχύτητα. Το μεγάλο πλεονέκτημα αυτού του χτυπήματος είναι ότι ο τερματοφύλακας λογικά θα «ψαρώσει», αφού η προσποίηση είναι ιδιαίτερα έντονη. Ο Panenka τελειοποίησε το χτύπημα αυτό, μέχρι που, όπως θυμάται, είχε αρχίσει να παχαίνει απ’ τις πολλές σοκολάτες και τις μπίρες που τον κέρναγε ο Hruška. Το καλοκαίρι του 1976 ήταν έτοιμος.

Η Τσεχοσλοβακία κατηφόρισε στη Γιουγκοσλαβία για το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα με τον Panenka στη σύνθεσή της. Στον τελικό αντιμετώπισε τη Δυτική Γερμανία και μετά από το 2-2 στην κανονική διάρκεια και μια παράταση δίχως τέρματα, το παιχνίδι οδηγήθηκε στα πέναλτι. Οι τρεις πρώτοι Τσεχοσλοβάκοι ήταν εύστοχοι, το ίδιο και οι τρεις πρώτοι Γερμανοί. Ακολούθησε το τέταρτο πέναλτι του Ladislav Jurkemik που ήταν επίσης εύστοχο ενώ το αντίστοιχο των Γερμανών, το οποίο εκτέλεσε ο Uli Hoeneß, έφυγε άουτ. Ο Panenka πήρε την μπάλα και την έστησε στο γνωστό σημείο, πήρε αρκετά μέτρα φόρα, έστειλε τον Seep Maier απ’ την αριστερή πλευρά και την μπάλα στο κέντρο της εστίας, πετυχαίνοντας το πρώτο και το αυθεντικό «πέναλτι Panenka», πριν χαθεί στις αγκαλιές των συμπαικτών του, οι οποίοι πανηγύρισαν με την καρδιά τους αυτόν τον θρίαμβο, λίγους μήνες πριν εμφανιστεί στη διεθνή σκηνή το Chapter 77 και δώσει μια νέα διάσταση στα εσωτερικά της χώρας.

Το «πέναλτι Panenka» άρχισε με τα χρόνια να βρίσκει αρκετούς οπαδούς και το όνομα του χαφ της Τσεχοσλοβακίας συντηρήθηκε στην επικαιρότητα χάρη σ’ εκείνο το χτύπημα, σε εκείνο τον τελικό, που θεωρήθηκε εκτός από παγκόσμια πατέντα και ένα ποιητικό τσίμπημα στον ολοκληρωτισμό μιας παγιωμένης τεχνικής. Ελάχιστοι είναι οι ποδοσφαιριστές των οποίων μια κίνηση ή μια επινόηση έμεινε στην ιστορία με το όνομά τους. Εκτός απ’ το «πέναλτι Panenka», έχουμε ακόμα την «Cruyff turn» για την οποία έχουμε ξαναμιλήσει, ενώ λιγότερo γνωστή είναι η «Garrincha turn» (αυτό που ο Zidane έλεγε «Roulette») και η «Papinade» που πιστώνεται στον Jean-Pierre Papin και είναι κάτι σαν μισό ψαλίδι.

Νέα χρήση για το πέναλτι Panenka

Σήμερα, όποιος επιλέξει να εκτελέσει ένα πέναλτι αλά Panenka, δεν το κάνει τόσο για να ξεγελάσει τον τερματοφύλακα, αλλά για να τον ντροπιάσει, να το παίξει λίγο μάγκας, να αερίσει τα γαλόνια του. Το κάνουν καμιά φορά διάφοροι παλαβοί αλλά και αρκετοί άλλοι που ξέρουν αρκετή μπάλα (αυτό είναι απαραίτητο) και έχουν την ανάγκη για συγκεκριμένους λόγους, κάτω από συγκεκριμένες περιστάσεις, να το αποδείξουν. Αν πετύχει είσαι βασιλιάς. Αν το χάσεις χάθηκες. Είναι ένα τεράστιο ρίσκο. Ένα ρίσκο που πήρε προχθές, παράλογα ίσως, ο Andrea Pirlo, βάζοντας το κερασάκι σε μια απ’ τις καλύτερες ατομικές εμφανίσεις που έχω δει στη ζωή μου, τουλάχιστον σε επίπεδο μεγάλης διοργάνωσης. Ο τεράστιος Ιταλός επέλεξε το «πέναλτι Panenka» όντας με την πλάτη στον τοίχο, με τον Montolivo να έχει χάσει ήδη το πέναλτι και τους Αγγλους να είναι έτοιμοι να κερδίσουν στα πέναλτι για πρώτη φορά μετά το 1996 και δεύτερη συνολικά στην ιστορία τους. Το επέλεξε ακριβώς για αυτό, νομίζω, επειδή ο υπερμεγέθης εγκέφαλός του διαισθάνθηκε ότι το momentum πάει να χαθεί. Τη στιγμή που η μπάλα περνούσε τη γραμμή, οι Αγγλοι είχαν ήδη αποκλειστεί, ακόμα και αν είχαν ακόμα το πλεονέκτημα. Αυτή είναι και η μαγεία της συγκεκριμένης στιγμής. Ο Pirlo εκτελεί ένα «πέναλτι Panenka», για πρώτη φορά στην ιστορία, επειδή το χρειάζεται και όχι επειδή θέλει να πουλήσει μαγκιά ή τρέλα. Ακόμα και αν οι Ιταλοί χάσουν με τα χέρια κάτω απ’ τη Γερμανία, το πάνθεον του Ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου έχει πολύ ψηλά μια καινούρια φιγούρα που φοράει μπλε φανέλα και έχει γυναικείο χτένισμα για να κρύβονται τα πεταχτά αυτιά του.