َگَرَ كَهِم̇ مَان̣هُو’َ كهِي كُو’ِي پَرِيسَ́انَ هُجِي َامُ̇ ُهَا َارَامَ سَام̇ هُنَكهِي جهِيلَنَ̣ ڤَاستِي تَِيَارَ هُجِي تَ بِيَنِ مَان̣هُنِ كهِي ِهُو سَهَنُ كُونهَ تهِيندُو َاهِي. بِيَا مَان̣هُو ِيهِيم̇ سَمَجهَندَا َاهِنِ تَ ِهُو تَ تهِي ڤِيُو پهَرِس́تُو َامُ̇ َسَام̇ تَ رَهِجِي ڤَيَاسِي سِي مَامُولِي ِنسَانَ. سَبُ هُنَكهِي كَڤَنَ̣ لَگَندَا َاهِنِ-‘‘بهَا’ِي، مَتهَام̇ ڤَارِي كهِي مَنَا’ِ. نَ َتهِي مَنِّي تَ پُكهَ گَكهِ كَرِ. هَلُ َسَام̇ تُهِن̇كهِي هِكَ سَيَانِ̣ي ڤَطِ ڤَطهِي هَلَ’ُوم̇ َتهَا. َرِي كَدِي َللَاهَ جِي نَ لَگَندِي َاهِي تَ هِتِي سَيَانَ̣ام̇ گهَنَ̣ا’ِي َاهِنَ جِيكِي مُسِيبَتَنَ هُو هَلَ كَندَا َاهِنِ.’
كَهِن̇كهِي بَارَ نَ َاهِي. كَهِن̄جِي دهِي’َ جِي سَ́ادِي’َ مِيم̇ دُكهِيَا’ِي َسِي َتهِي. كَهِن̄جُو پُطَ بِيكَارَ ڤِيطهُو َاهِي. هَانِ̣ي ِهِي گَال’هِيُوم̇ تَ َامُ تهِي ڤَيُوم̇ َاهِنِ. هِنَ مِيم̇ جَاتِ يَا مَجَهَبَ جُو كُو’ِي پهَركَ نَ َاهِي. مُلكَ كَاهِي ِهُو هُجِي يَا ُهُو. سَبَ مَان̣هُنِ كَا مَامَلَا هِكَ جَهِرَ̣ا َاهِنِ. كَڤَنَ̣ ڤَاستِي هَرَ مَجَهَبَ مِيم̇ سَيَانَ̣ام̇ َاهِنِ. ُهِي لَگَلَ َاهِنِ مَان̣هُنِ جِي مُسِيبَتَنَ جُو هَلَ كَرَنَ̣ ڤَاستِي.
مُهِن̄جَا ڤِكَارَ بِلكُلَ َلَگَ َاهِي. مَام̇ كَڤَندُو َاهِيَام̇ تَ سَبَ بهَگَڤَانَ يَا َللَاهَ جُو طهَهَيَلُ َاهِي. سَمُوم̇ ِيندُو تَ بَارَ تهِيندُو. نَ تهِيَنِ̣يم̇ تَ نَ تهِيندُو. دهِي’َ جِي سَ́ادِي تهِي ڤِيندِي. دِيبَ دِيَنَ̣ ڤَطهَنَ̣ كَرِي ِهَا دَاضهِي َُكهِي تهِي ڤَيِي َاهِي پَرَ ِيهَا َسَام̇ مَان̣هُنِ جِي گَلَتِي َاهِي هِنَ كَككَرَ مِيم̇ سَبهِنِي جَا پُطَ ُطهَ تهِي ڤِيَا َاهِنَ پَرَ هُنَنِ جِي سَ́ادِي نَ َتهِي تهِي. كَهِم̇ جُو پُطَ ڤِيطهُو هُجِي هُنَكهُوم̇ پُكهُ -‘‘بهَا’ِي پُطَ جِي سَ́ادِي كُونهَ كَرِي َتهُو’’
كَڤَندُڤَ-‘‘كُو’ِي سُطهِي كهُوكَرِي هُجِي تَ بُدهَا’ِ.
سُطهِي يَانِ مَالَ پَانِي’َ ڤَارِي گهَرَ جِي. هُنَتِي بِ نَكهَرَا. كهُوكَرِي’َ كهِي َن̇گِيرَجِي ِيندِي َاهِي. گهَرَ جُو كَمُ كَارَنَ̣ ِيندُو َاهِي يَا ڤَرِي پَن̣ضهِيَلَ لِكهِيَلَ َاهِي. مَتَلَبَ مُوركهَتَا جُوم̇ گَال’هِيُوم̇. جَهِم̇ سِندهِي’َ جِي نَالِي تِي تَڤهَام̇ رِس́تُو كَرَنَ̣ ڤَ´ُ̔و َتهَا ُهَا ِيندِي َاهِي يَا نَ-ِهُو كَدَهِم̇ نَ پُكهَندَا َاهِنِ كِ سِندهِي مِيم̇ گَالَاهِنُ̣ ِيندَا َاهِي يَا نَ. پَرَ هِنَ بَارِي مِيِيم̇ ڤَرِي بِي كَضِي لِكهَندُسِ
پُطَ جِي بِيكَارِي بهِي سَمَجهَ مِيم̇ ِيندِي َاهِي. جِيكِي پَِسِي ڤَارَ َاهِنَ هُنَجِي ڤَاستِي كَمَ كَرَنَ̣ ڤَارُو ِنسَانَ تَ َاهِي هِي نَ. كهُونَ كُوسَنَ̣ ڤَاستِي سَبَ طهَيِي ڤِيَا َاهِنِ. سَ́رِيرَ سَام̇ مِيهَنَتَ كَرَنَ̣ ڤَارَنِ كهِي تَ مَان̣هُو ِيهِيم̇ سَمَجهَندَا َاهِنِ كِ ُهُو ِنسَانَ هِي كُونهَ َاهِي. هِنَ كَانَ̣ جِيكُو پَر̣هِي لِكهَ ڤَ´ِ̔ي َتهُو ُهُو مِيهَنَتَ كَرَنَ̣ ڤَاستِي سُوسِي هِي نَ َتهُو كهُوجُو هِكُ تَ هُنَ مَمِ̇يم̇ ِججَتَ كُونهَ َاهِي بِيُو پَِسُو بِ كُو’ِي ِيمَانَدَارِي سَام̇ نَ دِيندُو َاهِي. نَتِيجُو گَرِيبَ جَا بَارَ پَر̣هِي تَا ڤَنَّنِ َتهَا پَرَ هُنَنِ جِي ڤَاستِي رُوجَگَارَ نَ َاهِي.
پَرَ ِيهِي دُنِيَاڤِي پَرِيسَ́انِيَام̇ َاهِنِ َامُ̇ سَمَيَ جِي هِسَابَ سَا دُورَ تهِي ڤِيندِيُوم̇ َاهِنِ
پَرَ مَان̣هُو’َ كهِيَا كَِنَ كُونهَ َاهِي. ُهُو ڤَطهَنَ̣ بهِي كَاهِي تَ بِيَا مَان̣هُو بَِسِينَ تهِي ڤِيندَا َاهِنِ. بهَا’ِي ِهِيم̇ كِيمَ̇ تهِيم̇ سَگهَندُو َاهِي تَ َسَام̇ هَِرَانَ هُوجُوم̇ َامُ̇ ِهُو مَجِي سَام̇ ڤِيطهُو َاهِي. هِيضِي هَلِيم̇ َتهُو يَا هُودِي هَلِي َتهِي. هَانَ̣ هِتِي َگَرَ مَردَ تَِيَارَ نَ َاهِي تُو مَان̣هُوم̇ هُنَجِي جَالَ كِي كَڤَندَا َاهِنِ-‘‘تُهِن̄جِي مُرِسَ كِي تَ پَرَڤَاهَ هِي نَ َاهِي.’
جَالَ سِللَا’ِيندِي تَ مَجَبُورَ مَردَ بهِي ڤِيندُو َاهِي. كَاتهِي مَا’ِي نَ مَ´ِ̔ي تَ بهَاَِِ̔ كِي ڤَطهَندَا َاهِنِ. هِنَ ِلَاكِي مِيم̇ هِيضَا مَسَ́هُورَ پِيرَ پهَكِينَ َاهِنَ پَرَ تَدَهِم̇ بهِي گَرِيبِي َامُ̇ بِيكَارِي َاهِي. بِي’ِيمَانِي َاهِي. كهُو َاهِي بهَا’ِي. جَڤَابَ مِلَندُڤَ سَمبهَ’ِي سَ́رَنَ̣ نَ َتهَا ڤَطهَنِ هِنَ كَانَ̣ َاهِي. ِيهَا بِيڤَكُوپهِي گَال’هِ َاهِي.
بَاكِي ڤَرِي كَضَهِم̇ لِكهَندُوسِ. هَالِي ِيتِرُو هِي طهِيكَ َاهِي. تَڤهَام̇ كَمِين̣طَ لِكهُو تَ رُومَنَ لِپِ مِيم̇ لِكهِجُو كهُو جُو َڤهَام̇ هُنَكهِيم̇ َرِيبِكَ طُولَ سَام̇ بهِي نَ تَڤهَام̇ جُو لِكهِيَلِ نَ پَر̣هِي سَگهِيَا َاهِيَام̇. َِم̇ لِكهَا’ِنَ̣ كَاهِيُو َتهَا تَ كَمِين̣طَ جَرُورَ دِيجُو. كهُو جُو پَتُو كِيمَ̇ پَيِي كِ تَڤهَان̄جِي گَال’هِ سَمَجهَ مِيم̇ َسِي َتهِي يَا نَ. تَڤهَام̇ هِنَ لَا’ِنَنِ لِكهَنَ̣ ڤَارِي كِي مَامُولِي نَ سَمَجهُو. هِندِي’َ مِيم̇ تَ نَالُو َاهِي سِندهِي’َ مِيم̇ گهَطِ نَ بِيهُدُوسِ. سَ́رتَ ِيهَا َاهِي تَ مُهِن̄جِي مَنَ كِي ڤَدهَايُو.
अगर कहिं माण्हूअ खे कोई परेशान हुजे आंउ उहा आराम सां हुनखे झेलण वास्ते तैयार हुजे त बियनि माण्हुनि खे इहो सहनु कोन्ह थींदो आहे। बिया माण्हू ईहें समझंदा आहिनि त इहो त थी वियो फरिश्तो आंउ असां त रहिजी वयासे से मामूली इंसान। सबु हुनखे चवण लगंदा आहिनि-‘‘भाई, मथां वारे खे मनाइ। न अथे मञे त पुछ गछि करि। हलु असां तुहिंखे हिक सयाणे वटि वठी हलऊं अथा। अरे कदी अल्लाह जी न लगंदी आहे त हिते सयाणां घणाई आहिन जेके मुसीबतन हो हल कंदा आहिनि।’
कहिंखे बार न आहे। कहिंजे धीअ जी शादीअ में दुखियाई अचे अथी। कहिंजो पुट बेकार वेठो आहे। हाणे इहे गाल्हियूं त आमु थी वयूं आहिनि। हिन में जाति या मजहब जो कोई फर्क न आहे। मुल्क चाहे इहो हुजे या उहो। सब माण्हुनि का मामला हिक जहिड़ा आहिनि। चवण वास्ते हर मजहब में सयाणां आहिनि। उहे लगल आहिनि माण्हुनि जी मुसीबतन जो हल करण वास्ते।
मुहिंजा विचार बिल्कुल अलग आहे। मां चवंदो आहियां त सब भगवान या अल्लाह जो ठहयलु आहे। समों ईंदो त बार थींदो। न थियणें त न थींदो। धीअ जी शादी थी वेंदी। देब दियण वठण करे इहा दाढी औखी थी वयी आहे पर ईहा असां माण्हुनि जी गलती आहे हिन चक्कर में सभिनी जा पुट उठ थी विया आहिन पर हुननि जी शादी न अथी थे। कहिं जो पुट वेठो हुजे हुनखों पुछु -‘‘भाई पुट जी शादी कोन्ह करे अथो’’
चवंदुव-‘‘कोई सुठी छोकरी हुजे त बुधाइ।
सुठी यानि माल पानीअ वारे घर जी। हुनते बि नखरा। छोकरीअ खे अंगे्रजी ईंदी आहे। घर जो कमु कारण ईंदो आहे या वरी पंढि़यल लिखियल आहे। मतलब मूर्खता जूं गाल्हियूं। जहिं सिंधीअ जे नाले ते तव्हां रिश्तो करण व´ो अथा उहा ईंदी आहे या न-इहो कदहिं न पुछंदा आहिनि कि सिंधी में गालाहिणु ईंदा आहे या न। पर हिन बारे मेें वरी बे कडी लिखंदुसि
पुट जी बेकारी भी समझ में ईंदी आहे। जेके पैसे वार आहिन हुनजे वास्ते कम करण वारो इंसान त आहे ही न। खून चूसण वास्ते सब ठयी विया आहिनि। शरीर सां मेहनत करण वारनि खे त माण्हू ईहें समझंदा आहिनि कि उहो इंसान ही कोन्ह आहे। हिन काण जेको पढ़ी लिख व´े अथो उहो मेहनत करण वास्ते सोचे ही न अथो छोजो हिकु त हुन मंें इज्जत कोन्ह आहे बियो पैसो बि कोई ईमानदारी सां न दींदो आहे। नतीजो गरीब जा बार पढ़ी ता वञनि अथा पर हुननि जे वास्ते रोजगार न आहे।
पर ईहे दुनियावी परेशानियां आहिनि आंउ समय जे हिसाब सा दूर थी वेंदियूं आहिनि
पर माण्हूअ ख्ेा चैन कोन्ह आहे। उहो वठण भी चाहे त बिया माण्हू बैचेन थी वेंदा आहिनि। भाई इहें कींअ थीं सघंदो आहे त असां हैरान हूजूं आंउ इहो मजे सां वेठो आहे। हेडे हलें अथो या होदे हले अथे। हाण हिते अगर मर्द तैयार न आहे तो माण्हूं हुनजी जाल के चवंदा आहिनि-‘‘तुहिंजे मुरिस के त परवाह ही न आहे।’
जाल चिल्लाईंदी त मजबूर मर्द भी वेंदो आहे। काथे माई न म´े त भाइै के वठंदा आहिनि। हिन इलाके में हेडा मशहूर पीर फकीन आहिन पर तदहिं भी गरीबी आंउ बेकारी आहे। बेईमानी आहे। छो आहे भाई। जवाब मिलंदुव संभई शरण न अथा वठनि हिन काण आहे। ईहा बेवकूफी गाल्हि आहे।
बाकी वरी कडहिं लिखंदूसि। हाली एतिरो ही ठीक आहे। तव्हां कमेंट लिखो त रोमन लिपि में लिखिजो छो जो अव्हां हुनखें अरेबिक टूल सां भी न तव्हां जो लिखियलि न पढ़ी सघिया आहियां। ऐं लिखाइण चाहियो अथा त कमेंट जरूर दीजो। छो जो पतो कींअ पये कि तव्हांजे गाल्हि समझ में अची अथी या न। तव्हां हिन लाइननि लिखण वारे के मामूली न समझो। हिंदीअ में त नालो आहे सिंधीअ में घटि न बीहुदूसि। शर्त ईहा आहे त मुहिंजे मन के वधायो।
agara kahiṁ māṇhū’a khē kō’ī parēśāna hujē āṁu uhā ārāma sāṁ hunakhē jhēlaṇa vāstē taiyāra hujē ta biyani māṇhuni khē ihō sahanu kōnha thīndō āhē. biyā māṇhū īhēṁ samajhandā āhini ta ihō ta thī viyō phariśtō āṁu asāṁ ta rahijī vayāsē sē māmūlī insāna. sabu hunakhē cavaṇa lagandā āhini-‘‘bhā’ī, mathāṁ vārē khē manā’i. na athē mañē ta pucha gachi kari. halu asāṁ tuhiṅkhē hika sayāṇē vaṭi vaṭhī hala’ūṁ athā. arē kadī allāha jī na lagandī āhē ta hitē sayāṇāṁ ghaṇā’ī āhina jēkē musībatana hō hala kandā āhini.’
kahiṅkhē bāra na āhē. kahin̄jē dhī’a jī śādī’a mēṁ dukhiyā’ī acē athī. kahin̄jō puṭa bēkāra vēṭhō āhē. hāṇē ihē gāl’hiyūṁ ta āmu thī vayūṁ āhini. hina mēṁ jāti yā majahaba jō kō’ī pharka na āhē. mulka cāhē ihō hujē yā uhō. saba māṇhuni kā māmalā hika jahiṛā āhini. cavaṇa vāstē hara majahaba mēṁ sayāṇāṁ āhini. uhē lagala āhini māṇhuni jī musībatana jō hala karaṇa vāstē.
muhin̄jā vicāra bilkula alaga āhē. māṁ cavandō āhiyāṁ ta saba bhagavāna yā allāha jō ṭhahayalu āhē. samōṁ īndō ta bāra thīndō. na thiyaṇēṁ ta na thīndō. dhī’a jī śādī thī vēndī. dēba diyaṇa vaṭhaṇa karē ihā dāḍhī aukhī thī vayī āhē para īhā asāṁ māṇhuni jī galatī āhē hina cakkara mēṁ sabhinī jā puṭa uṭha thī viyā āhina para hunani jī śādī na athī thē. kahiṁ jō puṭa vēṭhō hujē hunakhōṁ puchu -‘‘bhā’ī puṭa jī śādī kōnha karē athō’’
cavanduva-‘‘kō’ī suṭhī chōkarī hujē ta budhā’i.
suṭhī yāni māla pānī’a vārē ghara jī. hunatē bi nakharā. chōkarī’a khē aṅgērajī īndī āhē. ghara jō kamu kāraṇa īndō āhē yā varī paṇḍhiyala likhiyala āhē. matalaba mūrkhatā jūṁ gāl’hiyūṁ. jahiṁ sindhī’a jē nālē tē tavhāṁ riśtō karaṇa va´̔ō athā uhā īndī āhē yā na-ihō kadahiṁ na puchandā āhini ki sindhī mēṁ gālāhiṇu īndā āhē yā na. para hina bārē mēēṁ varī bē kaḍī likhandusi
puṭa jī bēkārī bhī samajha mēṁ īndī āhē. jēkē paisē vāra āhina hunajē vāstē kama karaṇa vārō insāna ta āhē hī na. khūna cūsaṇa vāstē saba ṭhayī viyā āhini. śarīra sāṁ mēhanata karaṇa vārani khē ta māṇhū īhēṁ samajhandā āhini ki uhō insāna hī kōnha āhē. hina kāṇa jēkō paṛhī likha va´̔ē athō uhō mēhanata karaṇa vāstē sōcē hī na athō chōjō hiku ta huna maṁēṁ ijjata kōnha āhē biyō paisō bi kō’ī īmānadārī sāṁ na dīndō āhē. natījō garība jā bāra paṛhī tā vañani athā para hunani jē vāstē rōjagāra na āhē.
para īhē duniyāvī parēśāniyāṁ āhini āṁu samaya jē hisāba sā dūra thī vēndiyūṁ āhini
para māṇhū’a khēā caina kōnha āhē. uhō vaṭhaṇa bhī cāhē ta biyā māṇhū baicēna thī vēndā āhini. bhā’ī ihēṁ kīṁa thīṁ saghandō āhē ta asāṁ hairāna hūjūṁ āṁu ihō majē sāṁ vēṭhō āhē. hēḍē halēṁ athō yā hōdē halē athē. hāṇa hitē agara marda taiyāra na āhē tō māṇhūṁ hunajī jāla kē cavandā āhini-‘‘tuhin̄jē murisa kē ta paravāha hī na āhē.’
jāla cillā’īndī ta majabūra marda bhī vēndō āhē. kāthē mā’ī na ma´̔ē ta bhāi̔ai kē vaṭhandā āhini. hina ilākē mēṁ hēḍā maśahūra pīra phakīna āhina para tadahiṁ bhī garībī āṁu bēkārī āhē. bē’īmānī āhē. chō āhē bhā’ī. javāba milanduva sambha’ī śaraṇa na athā vaṭhani hina kāṇa āhē. īhā bēvakūphī gāl’hi āhē.
bākī varī kaḍahiṁ likhandūsi. hālī ētirō hī ṭhīka āhē. tavhāṁ kamēṇṭa likhō ta rōmana lipi mēṁ likhijō chō jō avhāṁ hunakhēṁ arēbika ṭūla sāṁ bhī na tavhāṁ jō likhiyali na paṛhī saghiyā āhiyāṁ. aiṁ likhā’iṇa cāhiyō athā ta kamēṇṭa jarūra dījō. chō jō patō kīṁa payē ki tavhān̄jē gāl’hi samajha mēṁ acī athī yā na. tavhāṁ hina lā’inani likhaṇa vārē kē māmūlī na samajhō. hindī’a mēṁ ta nālō āhē sindhī’a mēṁ ghaṭi na bīhudūsi. śarta īhā āhē ta muhin̄jē mana kē vadhāyō.
]]>
