Κώστας Τσαπραλής

Δημοτικός Σύμβουλος ΑΛΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

¨Όσα χρόνια παρακολουθώ  τα δημοτικά πράγμα,  ένα θέμα που δεν έχει φύγει από την επικαιρότητα είναι η διαχείριση των απορριμμάτων.

Είτε από πολιτική ανεπάρκεια είτε από αδιαφορία είτε από έλλειψη πολιτικού οραματισμού,  τα σκουπίδια  του δήμου Ναυπλιέων εξακολουθούν να πηγαίνουν,  εδώ και πολλά χρόνια, στην Καραθώνα.

Δεν ισχυρίζομαι ότι είναι ένα εύκολο θέμα για να λυθεί. Δεν βλέπω όμως καμία προσπάθεια. Ακόμα και τις ευθύνες του δήμου τις εκχωρήσαμε σε άλλους (περιφέρεια Πελοποννήσου) για να λυθεί το πρόβλημα.

Δεν θα μπορούσαμε όμως να κάνουμε κάποια βασικά πράγματα;

Ας έλθουμε στο πολυσυζητημένο θέμα της ανακύκλωσης.

Δεν θα μπορούσαμε να είχαμε καλύτερη επίδοση, ώστε  να μικραίνουμε τον όγκο των απορριμμάτων που πάνε στην Καραθώνα;

Τι γίνεται με αυτούς τους μπλε κάδους και τις καμπάνες για τα μπουκάλια.;

Η ανακοίνωση του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης ήλθε να επιβεβαίωση τις ανησυχίες των «γραφικών».

Στα στατιστικά στοιχεία που ανακοίνωσε,  η εικόνα του δήμου,  σε σχέση με την ανακύκλωση,  είναι απογοητευτική.

Αντιγράφω:  «Πέραν των χαρτών, δίνεται και πίνακας με τα στοιχεία στα οποία βασίστηκε η διαμόρφωση του χάρτη για το έτος 2016, τα οποία με ένα ποσοστό σφάλματος της τάξης του 5% και πάντα με βάση τις προαναφερόμενες παραδοχές, δίνουν την επίδοση κάθε ΟΤΑ τόσο σε απόλυτα νούμερα όσο και ως σταθμισμένο δείκτη με βάση το μόνιμο πληθυσμό.»

Ο δήμος Ναυπλιέων, με πληθυσμό 33.356 ,  σύμφωνα με την ανακοίνωση,  ανακύκλωσε το 2016,  336 τόνους , αριθμός που αντιστοιχεί κατά  ποσοστό,  μόνο στο 10 % των παραγόμενων σκουπιδιών .

Ωστόσο, μην ανησυχείτε,    ο όμορος με εμάς δήμος έχει ποσοστό 0% …Μας παρηγορεί αυτό; Όχι βέβαια…

Αντιθέτως,    η Ερμιονίδα,  έχει ποσοστό ανακύκλωσης 65,20 % και η Επίδαυρος 19,68% δηλαδή  ποσοστό  εξαπλάσιο και  διπλάσιο αντίστοιχα, από το δήμο μας.

Ο πιο κάτω πίνακας  μας δίνει μια γενική εικόνα:

Στην Πελοπόννησο συνολικά,  η ανακύκλωση τα τελευταία χρόνια, παρουσιάζει  ανοδική πορεία.

Για το έτος 2016,  ο  μέσος όρος,    ποσοστού ανακύκλωσης  για την Πελοπόννησο, είναι 19,33%,   δηλαδή   κατά 10 μονάδες μεγαλύτερος από τον  αντίστοιχο του δήμου Ναυπλιέων :

Πελοπόννησος Ανακύκλωση

Πληθυσμός 577.903 κάτοικοι

2014 15,23%

2015 17,97%

2016  19,33 % 

Αλλά και από το πανελλαδικό ποσοστό ανακύκλωσης ,   για το 2016,  είναι 15,81%.   Απέχουμε έξι ποσοστιαίες μονάδες στο δήμο Ναυπλιέων με ποσοστό ανακύκλωσης 10 %  !!!

Μήπως κάτι δεν κάνουμε καλά ;

Βιολόγος-Ωκεανογράφος

Οι ερυθρές παλίρροιες είναι απότομες και έντονες πληθυσμιακές εκρήξεις πλαγκτονικών πληθυσμών , όπου η επιφάνεια του νερού καλύπτεται με κηλίδες ή με ένα συνεχές στρώμα μικροοργανισμών και συνοδεύεται από τον χρωματισμό του νερού.

Εάν και η αρχική ονομασία τους είναι ερυθρές παλίρροιες, τα τελευταία χρόνια έχει επικρατήσει ο όρος Harmful Algal Blooms (HABs) (βλαβερή άνθιση άλγης) και ανάλογα με τις φωτοσυνθετικές χρωστικές που περιέχουν οι οργανισμοί που επικρατούν, ο χρωματισμός του νερού μπορεί να είναι πράσινος, καφετί, κόκκινος κ.λπ.

Για να παρατηρηθεί αυτό το φαινόμενο η αφθονία ορισμένων ειδών (μεγάλου μεγέθους) πρέπει να υπερβεί τα 10⁴ κύτταρα στο λίτρο, ενώ άλλων (από το νανοπλαγκτό) τα 10⁷ κύτταρα στο λίτρο. Οι βασικές ομάδες μικροφυκών που εμπλέκονται στις ερυθρές παλίρροιες είναι: Δινομαστιγωτά,  Κυανοφύκη και Διάτομα.

Οι ερυθρές παλίρροιες εμφανίζονται συνήθως σε κλειστές ή σε παράκτιες περιοχές, εκεί όπου η κυκλοφορία των υδάτινων μαζών είναι περιορισμένη.

Αν και οι πληθυσμιακές εξάρσεις του φυτοπλαγκτού είναι φυσικό φαινόμενο γνωστό εδώ και χιλιάδες χρόνια τις δύο τελευταίες δεκαετίες έχει αυξηθεί η συχνότητα,η ένταση και η γεωγραφική εξάπλωση τους.

Οι βασικοί παράγοντες που συντελούν στα HABs είναι το φως, η θερμοκρασία, η αλατότητα, η βροχόπτωση, ο άνεμος και η παρουσία θρεπτικών συστατικών.

Η συχνότητα εμφάνισης HABs σε ορισμένες περιοχές μπορεί να οφείλεται στην αύξηση της περιβαλλοντικής ρύπανσης, λόγω:

-Ανθρωπογενών δραστηριοτήτων – αστικά και βιομηχανικά απόβλητα, αλλά κυρίως γεωργικά λιπάσματα –

-των μη συνηθισμένων  κλιματικών συνθηκών

– αλλά  και λόγω  της μεταφοράς κύστεων των δινοφυκών σε νέες περιοχές,  με τις μεταφερόμενες ποσότητες νερού των φορτηγών πλοίων.

Στις περισσότερες των περιπτώσεων οι εμπλεκόμενοι οργανισμοί δεν είναι τοξικοί.  Από τα 5.000 είδη φυτοπλαγκτού που υπάρχουν σήμερα στις διάφορες θάλασσες, τα 300 έχουν αναφερθεί ότι παρουσιάζουν πληθυσμιακές εξάρσεις που προκαλούν εμφανή χρωματισμό των θαλάσσιων επιφανειακών υδάτων και απ’ αυτά, μόνο  40 είναι γνωστό ότι παράγουν τοξίνες, οι οποίες μπορούν να καταλήξουν στον άνθρωπο κυρίως με την κατανάλωση οστρακοειδών.

Σε παγκόσμια κλίμακα γίνονται γνωστές περίπου 2.000 δηλητηριάσεις ανθρώπων κάθε χρόνο (15% θανατηφόρες) από κατανάλωση οστρακοειδών και ψαριών.

Οι φάλαινες και τα δελφίνια επίσης μπορούν να είναι θύματα, όταν προσλαμβάνουν τις τοξίνες διαμέσου των τροφικών πλεγμάτων.

Τέτοιες τοξίνες είναι : η σαξιτοξίνη που προκαλεί νευρολογικές διαταραχές, η brevetoxin που προκαλεί νευρολογικές και γαστρεντερικές διαταραχές, η Okadaic acid που προκαλεί γαστρεντερικές διαταραχές κ. α.

Για τις ζώνες οστρακοαλιείας και οστρακοκαλλιέργειας κοινοτικοί κανονισμοί επιβάλλουν  τον έλεγχο παραμέτρων τόσο στο υδάτινο μέσο όσο και στην σάρκα του οστρακοειδούς και επιτάσσουν το κλείσιμο ζωνών και την απαγόρευση της εμπορίας οστρακοειδών όταν οι συγκεντρώσεις ξεπερνούν καθορισμένα όρια.

Δυσμενείς επιπτώσεις όμως δημιουργούνται και στο περιβάλλον λόγω των ανοξικών συνθηκών   από τη υπερβολική αύξηση των μικροοργανισμών, αλλά  και λόγω  των   προϊόντων  σήψης του πληθυσμού τους. Η αποσύνθεση των οργανισμών ελευθερώνει μεγάλες ποσότητες υδρόθειου που συντελεί επίσης στην δηλητηρίαση του περιβάλλοντος.

5-4-2019

Μετά από συνάντηση  των ανθρώπων της ΑΛΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ αποφασίστηκε η δημοτική παράταξη να μην συμμετέχει στις επόμενες δημοτικές εκλογές. Οι λόγοι αυτής της αδυναμίας, σύμφωνα με τη δική μας ματιά, είναι οι εξής:

1. Είναι μια περίοδος που οι έννοιες της συλλογικής προσπάθειας και της παρέμβασης χωρίς άμεση κομματική ή προσωπική αναφορά έχουν κάνει πολλά βήματα προς τα πίσω.
2. Η προεκλογική περίοδος στηρίζεται κυρίως σε απόλυτα προσωπικές επιδιώξεις, χωρίς καταγραφή απόψεων για το δήμο. Είναι ένας ιδιότυπος προεκλογικός αγώνας ιντερνετικής πασαρέλας με φιγούρες υποψηφίων.
3. Ταυτόχρονα, καταγράφεται και η προσπάθεια κομματικών κερδών μέσα από τις αυτοδιοικητικές εκλογές με απόλυτα κομματικούς υποψήφιους.

Σε αυτό το κλίμα, και κύρια με τις δικές μας παραλείψεις και ασυνέπειες, την έλλειψη σταθερής παρέμβασης στην κοινωνία, την αδυναμία ανοίγματος σε νέο κόσμο μέσα από τη σύγκλιση των απόψεων και όχι προσωπικών επιλογών (δεν θέλαμε και εμείς να βρούμε τον έναν και μοναδικό τιμονιέρη), σταθμίσαμε τα δεδομένα και αποφασίσαμε να μην συμμετέχουμε στις εκλογές.

Στα αίτια της μη καθόδου δεν μπορούμε να μην αναφερθούμε και σε πολίτικες σκοπιμότητες πολιτικών παραγόντων που τα περασμένα χρόνια μας δίχασαν  με ψευτοδιλήμματα για να κάνουν πολιτικές καριέρες, τοπικά και όχι μόνο.

Η παράταξη θα συνεχίσει να έχει ενεργό ρόλο παρέμβασης.  Αυτό εξάλλου είναι το κύριο χαρακτηριστικό της, όπως και  η προσπάθεια  συλλογικής λειτουργίας.   Θα παρέμβουμε κατά την προεκλογική περίοδο αλλά και μετά τις εκλογές με τις απόψεις μας για το Δήμο. 

Δεν θα στηρίξουμε κανένα συνδυασμό από αυτούς που έχουν δηλώσει ότι θα κατέβουν στις εκλογές. Ο κάθε δημότης μπορεί να σταθμίσει τα πράγματα και ψηφίζει κατά συνείδηση.  Αυτό άλλωστε  κάναμε πάντα με συνέπεια  σε όλα τα εκλογικά διλήμματα.

Δυστυχώς, σ΄ αυτές τις εκλογές δεν θα είμαστε στο ραντεβού μας με τις κάλπες. Θα είμαστε όμως παρόντες στη συνεχή προσπάθεια να μπολιάσουμε την κοινωνία και τους δημότες με νέες ιδέες, με συμμετοχικές προσπάθειες, με την αναβάθμιση του ρόλο του εμείς και όχι του εγώ.

Στην πολυετή παρουσία μας κερδίσαμε στο χώρο των ιδεών και απόψεων. Είχαμε τη συμπάθεια των δημοτών αλλά τις περισσότερες φορές, όχι χωρίς δικές μας ευθύνες,  η αγάπη τους «αργούσε μια μέρα». Το κακό ήταν ότι αυτή η ημέρα ήταν η μέρα των εκλογών…..

Στα δημοτικά μας όπλα δηλώνουμε «παρά πόδας».

Μπάμπης Αντωνίαδης

μέλος της ΑΛΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

Είναι σ΄ όλους γνωστό ότι η πύλη του Σαγρέδου είναι κλειστή περισσότερο από 20 χρόνια. Πρόκειται για την πύλη της Β΄ Βενετοκρατίας  που κατασκευάστηκε για να ενώνει το λόφο της Ακροναυπλίας με την κάτω πόλη. Είναι παράλληλα και η πύλη που πέρναγαν όλοι οι πολιτικοί κρατούμενοι για να οδηγηθούν στις φυλακές της Ακροναυπλίας.

Αυτή η εγκατάλειψη της περιοχής είχε ως αποτέλεσμα πριν από δεκαπέντε περίπου χρόνια να κλαπεί το βενετικό λιοντάρι που βρισκόταν πάνω από την πύλη. Είχα πάει τότε στον εισαγγελέα αλλά το λιοντάρι είχε κάνει φτερά. Δεν βρέθηκε ποτέ.

Με την ενοικίαση του ξενοδοχειακού συγκροτήματος, κανένας φορέας δεν έθεσε κανέναν όρο για τη λειτουργία της πύλης. Ούτε καν, όλως περιέργως, το Υπουργείο Πολιτισμού (μην ξεχνάμε ότι η Ακροναυπλία είναι κηρυγμένος αρχαιολογικός χώρος). Όλο αυτό το διάστημα, η περιοχή της πύλης εισόδου στην Ακροναυπλία παραμένει σε απόλυτη εγκατάλειψη.

Η προτεινόμενες διαδρομές 

Πριν από μερικά χρόνια, (2006 πέρασαν δεκατρία χρόνια ) η ΑΛΛΗ ΠΡΟΤΑΣΗ έκανε την πρώτη τότε προεκλογική της εκδήλωση στην πύλη του Σαγρέδου για να αναδείξει το θέμα της εγκατάλειψης.

Πριν από κάποιους μήνες (17-9- 2018) ήλθε στο δημοτικό συμβούλιο ενημερωτικά εκτός ημερήσιας η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για τη λειτουργία της ξενοδοχειακής μονάδας στην Ακροναυπλία. Η εισήγηση της πλειοψηφίας ήταν ότι δεν είχε κάτι να παρατηρήσει ή να προτείνει. Κατέθεσα πρόταση ότι υπάρχουν σημαντικά θέματα που θα μπορούσαν να ενσωματωθούν στη μελέτη ως απόφαση του συμβουλίου που έπρεπε να γνωμοδοτήσει.. Το δημοτικό συμβούλιο πήρε την απόφαση να αναβάλει το θέμα με την προτροπή προς εμένα να καταθέσω τις απόψεις μου για να τις δουν και να τις εξετάσουν. Στις 22-9-2018 έστειλα με e mail τις προτάσεις που θα μπορούσαν να ενσωματωθούν σε μια απόφαση του δήμου.

1. Η καθαριότητα του χώρου της Ακροναυπλίας. Τρόπος καθαρισμού και σχέδιο αποκομιδής σκουπιδιών από τον περιβάλλοντα χώρο που ανήκει στο τμήμα της παραχώρησης του ξενοδοχειακού συγκροτήματος. (είναι κανείς ευχαριστημένος από την κατάσταση στον τομέα της καθαριότητας στην Ακροναυπλία. Μια ματιά στις πολεμίστρες κάτω από το ρολόι είναι η εικονα που τα λέει όλα
2. Οι όροι για την επαναλειτουργία της πύλης του Σαγρέδου που σήμερα παραμένει κλειστή για το κοινό. Η είσοδος των επισκεπτών από την πύλη είναι αναγκαία για να αποκατασταθεί η είσοδος στο κάστρο της Ακροναυπλίας. Θα μπορούσε δε να λειτουργεί με συγκεκριμένο ωράριο ώστε να μην ενοχλούνται οι ενοικιαστές των δωματίων.

Από τότε το θέμα ήλθε άλλες δύο φορές στο δημοτικό συμβούλιο. Τη δεύτερη (19-2-2019) πήραν απόφαση να μην θέσουν κανένα όρο. Για πέντε μήνες μάλλον το μελετούσαν …….

Αντιγράφω από την απόφαση « σας γνωρίζουμε ότι μπορούμε να παράσχουμε

τη σύμφωνη γνώμη μας στην ως άνω μελέτη , με γνώμονα ότι :

ο Δήμος είναι πάντοτε θετικός σε δραστηριότητες οι οποίες έχουν αναπτυξιακό χαρακτήρα, καθώς και οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο στην περιοχή του.

Πρωταρχικός μας στόχος είναι η αειφόρος ανάπτυξη της περιοχής και η προστασία του περιβάλλοντος και αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση η πιστή τήρηση της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, καθιστώντας υπεύθυνους όλους όσους παρεκκλίνουν από αυτήν.

Θεωρείται μείζονος σημασίας: ο σεβασμός της ιστορικής και πολιτιστικής σημασίας του χώρου στον οποίο δραστηριοποιείται η ανωτέρω επιχείρηση από την μεριά της.»

Περιληπτικά, τρία πουλάκια κάθονται….ή απλά μπλα δημοκρατία μπλα μπλα τίποτα.

Μου είναι κατανοητό ότι τώρα είναι προεκλογικής περίοδος κάποιοι μπορεί να μην θέλουν να ακουμπήσουν κανένα.

Δεν είναι όμως κρίμα και άδικο για την πόλη μας και την ιστορία της να υποβαθμίζουμε ένα τόσο σημαντικό και ταυτόχρονα συμβολικό σημείο της πόλης; Το άνοιγμα της πύλης δίνει τη δυνατότητα στον επισκέπτη να μπαίνει στην Ακροναυπλία από την πύλη του Σαγρέδου, να διασχίζει τον αρχαιολογικό χώρο και να βγαίνει από την πύλη των Τόρων. Διαμορφώνεται έτσι μια κυκλική πορεία σε ένα από τα σημαντικότερα διαχρονικά ιστορικά μνημεία της πόλης, με αρχαιολογικά ευρήματα από τον 4^ο αιώνα π.Χ., τη Βυζαντινή, τη Φράγκικη, τις δύο Ένετικές, τις Οθωμανικές περιόδους και έως  τη δημιουργία του σύγχρονου ελληνικού κράτους.

Υ.Γ. Δεν είναι αμελητέες και οι ευθύνες του υπουργείου πολιτισμού.

Στην ανακοίνωση αυτή δεν θα διαβάσετε το βιογραφικό ενός ακόμη νέου,  πολλά υποσχόμενου, υποψήφιου δημοτικού συμβούλου. Θα διαβάσετε το  όνομα του νέου συμβούλου της ΑΛΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ.  Απλά,  θυμίζουμε σε πολλούς που το έχουν ξεχάσει,  ότι το δημοτικό συμβούλιο του Δήμου Ναυπλιακών ακόμα συνεδριάζει και αποφασίζει για τη ζωή μας και την πόλη μας.

Η ΑΛΛΗ ΠΡΟΤΑΣΗ,   συνεπής  στην άποψή της,   ότι η παρουσία της στο Δημοτικό Συμβούλιο έχει να κάνει με μια συλλογική προσπάθεια, ορίζει τον  Κώστα Τσαπραλή,  ως τον  τρίτο  στη σειρά δημοτικό σύμβουλο  που θα εκπροσωπήσει τη δημοτική παράταξη  σε αυτή την δημαρχιακή θητεία. 

Μετά την Μαργαρίτα Καραμολέγκου και το Μπάμπη Αντωνιάδη ήλθε με καθυστέρηση (υπάρχουν και δικαστικά λάθη) η σειρά  του Κώστα Τσαπραλή. Δικηγόρος Ναυπλίου,  με καταγωγή από τα Ίρια,   έχει διατελέσει επί δύο τριετίες μέλος του Δ.Σ. του Δικηγορικού Συλλόγου Ναυπλίου και Γενικός Γραμματέας του. Από τους πρωτεργάτες της δημιουργίας Λέσχης Κινηματογράφου στο Ναύπλιο,  ιδρυτικό μέλος  και πρώτος  πρόεδρος του συλλόγου των ΣΙΝΕΦΙΛΩΝ. Είναι παντρεμένος με τη νηπιαγωγό Σοφία Νικολακάκη και  έχουν ένα γιο,  το Δημήτρη.

Τα μέλη της ΑΛΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ του ευχόμαστε καλή δύναμη!

Υ.Γ. Να μη θυμηθούμε, ότι η ορκωμοσία του Κώστα άργησε περισσότερο από ένα μήνα….

Τα μέλη της ομάδας του facebook Υγροβιότοπος Νέας Κίου διοργανώνουν εκδήλωση για ενημέρωση με θέμα τη μελέτη προστασίας και ανάδειξης του υγροβιότοπου Ναυπλίου -Ν. Κίου. Η παρουσίαση θα γίνει τη Δευτέρα 4-2-2019 στις 6.00 το απόγευμα στο bar ΚΟΝΤΡΑΜΠΑΣΟ (στο δρόμο προς την Αρβανιτιά).

ΒΙΟΛΟΓΟΣ-ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΟΣ

Πριν από 48 χρόνια, στις 2 Φεβρουαρίου, υπογράφηκε στην πόλη Ραμσάρ η Διεθνής Σύμβαση για τους Υγροτόπους. Από το 1997, η ημέρα αυτή καθιερώνεται ως Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων και η Γραμματεία της Σύμβασης Ραμσάρ παρακινεί τις δημόσιες υπηρεσίες, την ακαδημαϊκή κοινότητα, φορείς και οργανισμούς, περιβαλλοντικές οργανώσεις και ομάδες πολιτών, να αναλάβουν δράση και να συμβάλλουν στην ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τον ρόλο των υγροτόπων ως πολύτιμων  νησίδων ζωής, αλλά και για την αναγκαιότητα προστασίας και διατήρησής τους.

Ο φετινός εορτασμός εστιάζει στη σχέση των υγροτόπων με την κλιματική αλλαγή, προβάλλοντας το μήνυμα ότι δεν είμαστε ανίσχυροι απέναντι στην κλιματική αλλαγή, καθώς οι υγρότοποι μπορούν να λειτουργήσουν ως φυσική ασπίδα προστασίας.

Υγρότοποι είναι φυσικές ή τεχνητές περιοχές αποτελούμενες από έλη με ποώδη βλάστηση, από μη αποκλειστικώς ομβροδίαιτα έλη με τυρφώδες υπόστρωμα, από τυρφώδεις γαίες ή από νερό. Οι περιοχές αυτές είναι μόνιμα ή προσωρινά κατακλυζόμενες από νερό το οποίο είναι στάσιμο ή τρεχούμενο, γλυκό, υφάλμυρο ή αλμυρό και περιλαμβάνουν επίσης εκείνες που καλύπτονται από θαλασσινό νερό το βάθος του οποίου κατά τη ρηχία δεν υπερβαίνει τα έξι μέτρα. Oυσιώδη γνωρίσματα της μεταβατικής ζώνης που παρεμβάλλεται μεταξύ των μόνιμα κατακλυσμένων και των καθαρά χερσαίων περιοχών είναι η παρουσία υδροχαρούς βλάστησης και η ύπαρξη υδρομορφικών εδαφών, δηλαδή εδαφών που ανέπτυξαν ειδικά γνωρίσματα ως αποτέλεσμα της υψηλής υπόγειας στάθμης νερού.

Με άλλα λόγια Υγροβιότοπος (κατά την Βιολογία), ή αλλιώς Υγρότοπος (κατά την Εδαφολογία) ονομάζεται κάθε τόπος που καλύπτεται μόνιμα ή εποχικά από ρηχά νερά ή που δεν καλύπτεται ποτέ από νερά αλλά έχει υγρό υπόστρωμα για μεγάλο διάστημα του έτους.

Οι υγρότοποι, όσοι δεν έχουν εντελώς υποβαθμισθεί από τον Άνθρωπο, σφύζουν από ζωή. Ιδιαίτερα θαυμαστή είναι η πληθώρα υδρόβιων πουλιών που βρίσκουν εκεί χώρους για αναπαραγωγή, φώλιασμα, τροφή και ξεκούραση. Πολλά από τα είδη είναι μεταναστευτικά και προστατεύονται άμεσα ή έμμεσα από Διεθνείς Συμβάσεις (π.χ. Ραμσάρ, Βέρνης, Ρίο) και Κοινοτικές Οδηγίες (π.χ.79/409/ΕΟΚ για τα άγρια πουλιά).

Eπίσης, πολλοί υγρότοποι προστατεύονται από την εθνική νομοθεσία, τη Σύμβαση Ραμσάρ και περιλαμβάνονται στο ευρωπαϊκό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000.

Υπάρχουν διάφοροι τρόποι ταξινόμησης των υγροτόπων σε τύπους, π.χ. ανάλογα με τη ρέουσα ή στάσιμη φύση των νερών, την αλατότητα του νερού, τη γειτνίασή τους με θάλασσα, το υπόστρωμά τους, με το αν είναι φυσικοί ή τεχνητοί κλπ.

Οι πολύ γενικές κατηγορίες, στις οποίες συνηθίζεται να χωρίζονται οι υγρότοποι στην Ελλάδα, είναι: δέλτα, έλη, λίμνες, λιμνοθάλασσες, πηγές, εκβολές, ποταμοί, τεχνητές λίμνες:

Δέλτα ονομάζονται οι εκτάσεις που σχηματίζονται από τα στερεά υλικά που μεταφέρουν οι ποταμοί και τα εναποθέτουν στις εκβολές τους. Μολονότι όλοι οι ποταμοί μεταφέρουν στερεά υλικά, δεν έχουν όλοι τη δυνατότητα να σχηματίζουν δέλτα. Για να σχηματιστεί ένα δέλτα, πρέπει να υπάρχει ευνοϊκός συνδυασμός παραγόντων που σχετίζονται με τα γνωρίσματα του ποταμού, της λεκάνης απορροής του ποταμού και της θαλάσσιας ακτής καθώς και με τις βροχοπτώσεις κλπ.

Ένα δέλτα ποταμού, παρόλο που συνηθίζεται να θεωρείται συνολικά υγρότοπος, στην πραγματικότητα αποτελείται από μωσαϊκό διαφόρων τύπων υγροτόπων αλλά και χερσαίων τοποθεσιών. Εάν θέλει κάποιος να ακριβολογήσει, τα δέλτα είναι ευρύτερες μονάδες τοπίου, οι οποίες περικλείουν επιμέρους τύπους υγροτόπων. Οι μονάδες αυτές έχουν προέλθει είτε από φυσικές διεργασίες είτε από αποξηράνσεις.

Σε δέλτα μπορεί κάποιος να συναντήσει, εκτός από κοίτες ποταμών (τις περισσότερες φορές διευθετημένες–εγκιβωτισμένες), λιμνοθάλασσες, παράκτια αλοέλη (δηλαδή αλμυρά έλη), υγρολίβαδα, παρόχθια δάση και παρόχθιους θαμνώνες, αλυκές, ορυζώνες, στραγγιστικές τάφρους, αρδευτικές διώρυγες κλπ. που δεν έχουν πάντα σαφώς διακριτά όρια. Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των μονάδων ενός δέλτα οφείλονται κυρίως στο υδατικό καθεστώς και ορνιθοπανίδα.

Το νερό στις διάφορες τοποθεσίες ενός δέλτα μπορεί να είναι γλυκό, υφάλμυρο ή αλμυρό. Η αλατότητα κυμαίνεται από έτος σε έτος και από εποχή σε εποχή του έτους.

Τα οικοσυστήματα των ελληνικών δέλτα καταπονούνται από την έλλειψη ικανής ποσότητας γλυκού νερού κατά το θέρος, διότι το γλυκό νερό των ποταμών οδηγείται στα αρδευτικά δίκτυα. Ουσιαστικά έχει σχεδόν διακοπεί η φυσική διεργασία του εμπλουτισμού των δελταϊκών πεδιάδων με θρεπτικά στοιχεία, τα οποία μετέφερε στις πεδιάδες αυτές κάθε έτος το πλημμυρικό νερό των ποταμών. Η καταπόνηση μπορεί να μειωθεί αισθητά με την εφαρμογή σύγχρονων προσεγγίσεων που αποσκοπούν στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των αρδεύσεων.

Έλη είναι πολύ ρηχές υδατοσυλλογές με μόνιμη ή περιοδική κατάκλυση νερού (συνήθως περιοδική). Οι ελώδεις εκτάσεις της Ελλάδος καλύπτουν σήμερα ελάχιστο ποσοστό εκείνων που υπήρχαν πριν από τις μεγάλες αποξηράνσεις της δεκαετίας του 1920 και μετέπειτα. Τα έλη (και τα συνώνυμά τους τέλματα και βάλτοι) έχουν συνδεθεί επί εκατοντάδες ή και χιλιάδες χρόνια με κάτι ανθυγιεινό, δυσάρεστο και επικίνδυνο (ελονοσία, ελώδης πυρετός, «βάλτωσε η προσπάθεια», «φτάσαμε σε τέλμα» κλπ.). Στην καλύτερη περίπτωση θεωρούνταν ως άχρηστοι τόποι για τους οποίους η σωστότερη διαχείριση ήταν η αποξήρανση. Πράγματι τα έλη, πριν από την ευρεία εφαρμογή του εντομοκτόνου DDT στα τέλη της δεκαετίας του 1940, ευθύνονται για τη μάστιγα της ελονοσίας. Η εχθρική αυτή στάση έναντι των ελών στην Ελλάδα συνεχίστηκε αμείωτη έως τα τέλη της δεκαετίας του 1970.

Σήμερα τα έλη θεωρούνται πολύτιμα υγροτοπικά οικοσυστήματα με μεγάλη ποικιλότητα ειδών.

Οι ελληνικές λίμνες αντίθετα με τα έλη ήταν πάντα τόποι αγαπητοί εξαιτίας της υψηλής οικονομικής σημασίας τους: αλιεύματα, πόσιμο και αρδευτικό νερό, ηπιότερο κλίμα.

Οι περισσότερες λίμνες είναι λίμνες γλυκού νρού και σχηματίζονται κατά το πλείστον μακριά από τις ακτές της θάλασσας ως αποτέλεσμα τεκτονικών ή ηφαιστειακών δυνάμεων ή από τη δράση των παγετώνων. Λιμνοθάλασσες μπορούν να μετατραπούν σε λίμνες γλυκού νερού, όταν για κάποιο λόγο διακοπεί η εισροή αλμυρού νερού από τη θάλασσα και υπάρχει ικανοποιητική εισροή γλυκού νερού από ρέουσες υδατοσυλλογές. Υπάρχουν και λίμνες με αλμυρό ή υφάλμυρο νερό, όταν το υπόστρωμά τους περιέχει πολλά διαλυτά άλατα ή όταν δέχονται εισροές αλμυρού νερού.

Λιμνοθάλασσες είναι αβαθείς παράκτιες υδατοσυλλογές που επικοινωνούν με τη θάλασσα μέσω ενός, συνήθως, διαύλου. Ευνοϊκές συνθήκες σχηματισμού τους είναι οι επίπεδες και αμμώδεις ακτές, εκβολή ποταμού και κατάλληλη δράση των θαλασσίων ρευμάτων.

Το νερό των λιμνοθαλασσών προέρχεται από τα ατμοσφαιρικά κατακρημνίσματα, από ποταμούς ή χειμάρρους και από τη θάλασσα. Πρόκειται για εξαιρετικώς δυναμικά συστήματα. Οι υδρολογικές συνθήκες και η αλατότητα του νερού μεταβάλλονται ταχύτατα. Μεταβολές, αλλά βραδύτερες, υφίσταται και η γεωμορφολογία τους.

Οι λιμνοθάλασσες θεωρούνται από τα πιο παραγωγικά οικοσυστήματα σε ψάρια υψηλής εμπορικής αξίας. Επιτελούν σε υψηλό βαθμό πολλές φυσικές λειτουργίες και ιδίως τη λειτουργία της εξαγωγής τροφής (στη γειτονική θαλάσσια ζώνη).

Οποιαδήποτε, έστω και μικρή, ανθρώπινη παρέμβαση στις λιμνοθάλασσες μπορεί να έχει δυσανάλογα μεγάλες συνέπειες στην ισορροπία τους ως προς την υδρολογία, την αλατότητα και τη βιωτή τους.

Πηγές καλούνται οι τοποθεσίες από τις οποίες συμβαίνει ελεύθερη εκροή υπόγειου νερού. Συνήθως στην Ελλάδα οι τοποθεσίες αυτές έχουν εμβαδόν πολύ λίγων τετραγωνικών μέτρων και, σπανιότερα, μερικών εκατοντάδων τετραγωνικών μέτρων. Πρέπει να τονιστεί όμως ότι στην οικολογία των υγροτόπων με τον όρο πηγή υποδηλώνεται όχι απλώς ο τόπος από όπου αναβλύζει νερό αλλά όλο το υγροτοπικό οικοσύστημα, του οποίου η δημιουργία και η διατήρηση οφείλεται σε αυτό το αναβλύζον, το πηγαίο νερό.

Τα οικοσυστήματα των πηγών είναι από τα σπανιότερα στην Ελλάδα και συνολικά καλύπτουν ελάχιστη έκταση. Αυτό οφείλεται τόσο στη σχετική σπανιότητα των τοποθεσιών από όπου αναβλύζουν υπόγεια νερά αξιόλογου όγκου όσο και στο γεγονός ότι τα πηγαία νερά είναι γενικά υψηλής ποιότητας, οπότε χρησιμοποιούνται κατά προτεραιότητα ως πόσιμα. Εντούτοις υπάρχουν ακόμη πολύτιμα οικοσυστήματα πηγών που διατηρούνται παρά τη μείωσή τους σε έκταση και τις αλλοιώσεις που έχουν υποστεί από τεχνικά έργα (υδρευτικά, τουριστικά).

Μια ιδιαίτερη κατηγορία πηγών είναι οι θερμοπηγές. Το νερό πολλών θερμοπηγών χρησιμοποιείται για θέρμανση χώρων ή για ιαματικούς σκοπούς.

Εκβολή, ή συνηθέστερα εκβολές ονομάζεται το χαμηλότερο και πιο διαπλατυσμένο τμήμα της κοίτης ενός ποταμού, εκεί όπου συμβαίνει μείξη του ποτάμιου νερού με το θαλασσινό. Ας σημειωθεί ότι στις ακτές της Μεσογείου, σε αντίθεση με τις ακτές που βρέχονται από τον Ατλαντικό, οι παλίρροιες είναι αδύναμες, οπότε ελάχιστο ρόλο παίζουν στη ρύθμιση της μείξης γλυκού και θαλάσσιου νερού και στη δημιουργία εκβολικών οικοσυστημάτων.

Η κατανομή της αλατότητας σε μια εκβολή επηρεάζεται από παράγοντες όπως η ροή του ποταμού, ο πυθμένας και το σχήμα της εκβολής, η εξάτμιση, ο άνεμος.

Ποταμός είναι μια επιμήκης υδατοσυλλογή με τρεχούμενο νερό, το οποίο ρέει προς τα κατάντη με τη βαρύτητα. Υπάρχουν ποταμοί με συνεχή ροή και άλλοι με περιοδική ροή. Στις ξηρές και ημίξηρες περιοχές συναντά κανείς πολλούς ποταμούς με περιοδική ροή, και μάλιστα εντελώς ακανόνιστη, ιδίως όταν το υπόστρωμά τους αποτελείται από ασβεστολιθικά υλικά.

Το νερό των ποταμών προέρχεται κυρίως απευθείας από τα ατμοσφαιρικά κατακρημνίσματα και από την επιφανειακή απορροή. Υπάρχουν περιπτώσεις τροφοδοσίας ποταμών και με υπόγεια νερά ή με νερό λιμνών.

Οι κύριοι φυσικοί παράγοντες που ρυθμίζουν την ποιότητα του νερού ενός ποταμού είναι η φύση της κοίτης του και της λεκάνης απορροής του (τύποι και κλίσεις εδαφών, μορφές κάλυψης γης) και το καθεστώς των ατμοσφαιρικών κατακρημνισμάτων. Ως εκ τούτου η ποιότητα διαφέρει πολύ από εποχή σε εποχή και κατά μήκος της κοίτης. Για παράδειγμα, η διαύγεια του νερού μπορεί να μειωθεί δραστικά λίγες ώρες ύστερα από μια καταρρακτώδη βροχή που δέχτηκε η λεκάνη απορροής του.

Τεράστιες και αναγνωρισμένες από τα πανάρχαια χρόνια είναι οι οικονομικές αξίες τους: υδρευτική, αρδευτική, μεταφορική. Εντονότατες και οι ανθρώπινες παρεμβάσεις που δέχθηκαν: μετατόπιση κοίτης, εκβαθύνσεις, εγκιβωτισμός κοίτης, φράγματα, λιμάνια, εισροή λυμάτων.

Οι τεχνητές λίμνες είναι η σπουδαιότερη κατηγορία τεχνητών υγροτόπων της Ελλάδος τόσο από την άποψη της έκτασης που καλύπτουν όσο και από την άποψη του αριθμού και των αξιών που έχουν αποκτήσει. Ονομάζονται και τεχνητοί ταμιευτήρες. Σκοπός τους ήταν να αποταμιεύσουν νερό ποταμών, ρυακιών ή και χειμάρρων ώστε να αποκτήσουν οι ταμιευτήρες αξία αντιπλημμυρική, υδρευτική, αρδευτική, υδροηλεκτρική ή, συνηθέστερα, συνδυασμό αυτών των αξιών. Το γεγονός ότι οι περισσότερες τεχνητές λίμνες στηρίζουν λιγότερο ή περισσότερο πολύτιμα υγροτοπικά οικοσυστήματα και έχουν αποκτήσει με την πάροδο του χρόνου και άλλες αξίες, π.χ. βιολογική, αλιευτική, αναψυχής, δεν ήταν απόρροια ηθελημένου σχεδιασμού αλλά «παρέμβασης» της φύσης.

Η κατασκευή τεχνητών λιμνών με φράγματα σε ποταμούς είχε ως αποτέλεσμα να προστεθούν οικοσυστήματα στο ελληνικό υγροτοπικό κεφάλαιο αλλά και να υποστούν αλλοιώσεις κατάντη οικοσυστήματα (ποτάμια, παραποτάμια, εκβολικά κλπ.).

ΑΞΙΕΣ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ

Οι υγρότοποι έχουν πολλαπλές αξίες για τον άνθρωπο:

• η μεγάλη τους βιολογική ποικιλότητα είναι απαραίτητη για τη βελτίωση καλλιεργούμενων φυτών, αγροτικών ζώων και μικροοργανισμών, για ένα μέρος της επιστημονικής προόδου, ιδιαίτερα στην ιατρική, για πολλές τεχνολογικές καινοτομίες και για την ομαλή λειτουργία πολλών οικονομικών δραστηριοτήτων στις οποίες χρησιμοποιούνται ζωντανοί οργανισμοί,
• δίνουν νερό για ύδρευση και άρδευση, εμπλουτίζουν τους υπόγειους υδροφορείς, προστατεύουν από πλημμύρες, ενεργούν ως φίλτρα καθαρισμού ρύπων, μειώνουν τις ζημίες από παγετούς και καύσωνες,
• παράγουν αλιεύματα, συντηρούν θηράματα, δίνουν πλούσια τροφή σε αγροτικά ζώα,
• παρέχουν ευκαιρίες για αναψυχή, άθληση, οικολογικό τουρισμό, εκπαίδευση και έρευνα,
• είναι συνδεδεμένοι με την ιστορία, τη μυθολογία και την πολιτιστική παράδοση.

H προστασία λοιπόν των υγροτόπων και η διατήρησή τους σε καλή κατάσταση, πέραν της σημασίας που έχει για τη βιοποικιλότητα, συμβάλλει στον μετριασμό των καταστροφικών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, στη σταθεροποίηση των ακτών που κινδυνεύουν από διάβρωση, στη βελτίωση της ποιότητας του πόσιμου νερού μέσω της συγκράτησης ιζημάτων και τοξικών ουσιών, στην ανάπτυξη οικονομικών δραστηριοτήτων (γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία, τουρισμός) και στη γενικότερη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων μέσω δράσεων αναψυχής και εκπαίδευσης.

Οι παράκτιοι υγρότοποι, ελαττώνουν τη δύναμη των κυμάτων και των καταιγίδων, ακόμη και φαινομένων όπως το τσουνάμι, προφυλάσσοντας το 60% περίπου των ανθρώπων που ζει και εργάζεται κοντά στις ακτές, από τις πλημμύρες, την καταστροφή της περιουσίας τους και την απώλεια της ίδιας της ζωής τους. Οι εσωτερικοί υγρότοποι, όπως οι λίμνες και οι ποταμοί, αμβλύνουν τις πλημμυρικές αιχμές, καθώς συγκρατούν τα πλημμυρικά ύδατα και τα ελευθερώνουν σε ελεγχόμενο ρυθμό, εμπλουτίζοντας παράλληλα τα υπόγεια ύδατα.

Ο ρόλος των υγροτόπων είναι πολύτιμος, αρκεί να μην καταστρέφονται ή να μην υποβαθμίζονται. Ως παράδειγμα, οι υγρότοποι όταν αποξηραίνονται ή καταστρέφονται, απελευθερώνουν στην ατμόσφαιρα το διοξείδιο του άνθρακα που είχαν αποθηκευμένο για αιώνες. Από την άλλη πλευρά, οι ίδιοι οι υγρότοποι επηρεάζονται από την κλιματική αλλαγή, η οποία, κυρίως λόγω παρατεταμένων και συχνότερων επεισοδίων ξηρασίας, αναμένεται να δράσει σε συνέργεια με τις ανθρωπογενείς πιέσεις (π.χ. αποξήρανση, ρύπανση, υπεράντληση υδάτων, καταστροφή φυσικής βλάστησης).

Σύμφωνα με τη Σύμβαση Ραμσάρ, η συχνότητα των καταστροφών παγκοσμίως έχει διπλασιαστεί τα τελευταία 35 έτη και το 90% αυτών σχετίζεται με το νερό.